De fiscale behandeling van een onderhandse lening in box 3 is duidelijk: uitgeleend geld (vorderingen) valt in box 3 als bezitting, terwijl opgenomen onderhandse leningen als schulden meetellen. De Belastingdienst berekent het forfaitaire rendement door de waarde van overige bezittingen met 5,88% te vermenigvuldigen en de waarde van schulden met -2,70%. Hierbij is een bedrag van €3.800 aan box 3-schulden niet aftrekbaar; voor fiscale partners is dit €7.600. Elke euro aan schuld boven deze drempel komt wel in mindering op uw vermogen in box 3. Op deze pagina leest u precies hoe u dit aangeeft en waar u op let.
Een onderhandse lening is een particuliere geldlening zonder tussenkomst van een bank of andere financiële verstrekker. Het is een lening tussen twee particulieren, bijvoorbeeld binnen de familie. Zo’n lening wordt niet openbaar aangeboden via een bank of financiële instelling, wat het onderscheidt van reguliere kredieten.
De voorwaarden voor een onderhandse lening omvatten onderlinge afspraken over rente, aflossing en looptijd. Deze afspraken over de terugbetaling zijn essentieel. Voor de Belastingdienst in box 3 telt uitgeleend geld mee als bezit en opgenomen geld als schuld. Een belangrijk aandachtspunt is dat een niet-zakelijke lening met te lage of zelfs geen rente kan leiden tot een lagere waardering in box 3. Het verschil kan dan worden gezien als een schenking, wat onverwachte belastinggevolgen met zich meebrengt.
U geeft een onderhandse lening op in uw aangifte inkomstenbelasting, specifiek in box 3. De Belastingdienst verwacht dat u de lening en de bijbehorende gegevens doorgeeft via deze aangifte, wat betekent dat zowel het afsluiten als het wijzigen van de lening jaarlijks gemeld moet worden. Voor de uitlener telt het uitstaande bedrag van de onderhandse lening als een bezitting in box 3; u moet deze als vordering opnemen.
Wat betekent dit concreet voor uw jaarlijkse aangifte? Het is essentieel om alle details van de lening te vermelden. Een onderhandse akte is hierbij cruciaal; deze dient als bewijs voor de Belastingdienst dat het daadwerkelijk om een lening gaat en dat het rentepercentage marktconform is. De Belastingdienst eist namelijk dat een onderhandse lening zakelijk van aard is.
Een lening die u vanuit privévermogen verstrekt, wordt voor u als uitlener gezien als een bezit in box 3. Deze lening valt in 2026 in de categorie ‘overige bezittingen’. De Belastingdienst gaat ervan uit dat een familielening als overige bezitting in box 3 in 2026 een forfaitair rendement van 6% rente oplevert. Dit betekent dat u over deze verwachte rente belasting betaalt, ongeacht de werkelijk ontvangen rente. Bijvoorbeeld, bij een uitgeleend bedrag van €1.000 tegen het forfaitaire rendement van 6% wordt circa €60 aan rente per jaar belast als inkomen in box 3.
Voor de lener geldt dat rente over een lening in box 3 niet aftrekbaar is van de belasting, zelfs niet als u woningbezitter bent. Een persoonlijke lening of doorlopend krediet kan wel aftrekbaar zijn van uw vermogen in box 3, mits de schuldendrempel van €3.800 wordt overschreden. In 2024 moest u schulden hebben die hoger zijn dan €3.700 om deze te kunnen opgeven. Leningen in box 3 hebben geen verband met een eerste huis. Een lening komt automatisch in box 3 terecht als u niet voldoet aan de fiscale voorwaarden voor renteaftrek in box 1, waar rente op verbouwingsleningen bijvoorbeeld wel aftrekbaar is.
Het belastingtarief over het rendement van een lening in box 3 bedraagt 36% in 2026. De Belastingdienst hanteert hierbij een fictief rendement van 6% op het uitgeleende bedrag. In box 3 betaalt u belasting over een verondersteld rendement op uw uitgeleende geld. Dit belastingtarief van 36% was ook in 2025 van toepassing op het forfaitaire rendement in box 3. Ter vergelijking: voor banktegoeden in box 3 was het forfaitaire rendementspercentage in 2025 vastgesteld op 1,44%. Dit hoge forfaitaire rendement voor onderhandse leningen maakt het een minder aantrekkelijke bezitting dan spaargeld.
Voor een kind met een schuld in box 3 geldt in 2026 een forfaitaire leenrente van circa 2,7% die mag worden afgetrokken van het inkomen uit box 3. Een belangrijke nuance is dat de belastingaanslag in box 3 beperkt kan worden tot het werkelijke rendement. De Hoge Raad heeft in 2024 besloten dat de belastingheffing over het werkelijke rendement van toepassing is als dit lager uitvalt dan het forfaitaire rendement. Het forfaitaire rendement voor schulden in box 3 is over het algemeen lager dan dat voor overige bezittingen. Dit betekent dat u bij een onderhandse lening altijd goed moet kijken naar zowel het fictieve als het werkelijke rendement.
Bij onderhandse leningen tellen zowel uitgeleend geld als opgenomen leningen mee voor de Belastingdienst in box 3. Leent u geld uit aan familie of vrienden? Dan is dit uitstaande bedrag een bezitting, oftewel een vordering, in uw belastingaangifte. Ontvangt u zelf een onderhandse lening, dan vermeldt u dit als een schuld. Deze leningen ontstaan direct tussen particulieren of bedrijven, zonder tussenkomst van een bank.
Voor de Belastingdienst zijn goede afspraken over het leenbedrag, de rente en het aflossingsschema belangrijk. Een marktconforme rente is hierbij vereist. Onderhandse leningen bieden vaak flexibele voorwaarden en kennen geen BKR-registratie, wat ze onderscheidt van traditionele bankleningen. Dit type lening omzeilt soms het complexe aanvraagproces van reguliere investeerders en heeft vaak een lagere rente. Goede documentatie van deze afspraken is cruciaal om de fiscale behandeling van uw bezitting of schuld correct te laten verlopen.
Bij onderhandse leningen liggen risico’s vooral in de terugbetaling en de relatie, terwijl duidelijke schriftelijke afspraken cruciaal zijn voor de Belastingdienst en het voorkomen van problemen. De relatie tussen lener en uitlener kan onder druk komen te staan als de lening niet op tijd wordt afgelost. Nóg erger: de terugbetaling kan zelfs mislukken als de lener in schuldsanering terechtkomt.
Maar let op: de uitlener is zelf verantwoordelijk voor het incasseren van het geleende bedrag bij wanbetaling. Niet terugbetalen kan leiden tot problemen in de relatie tussen geldgever en geldnemer. Een heldere schuldverklaring is daarbij onmisbaar. Het is essentieel om afspraken schriftelijk vast te leggen in een schuldverklaring. Deze overeenkomst moet afspraken bevatten over wanbetaling, opzegging, vervroegd aflossen en het aangaan van andere leningen. Duidelijke voorwaarden zijn altijd belangrijk bij onderhands lenen; de terugbetalingsvoorwaarden legt u schriftelijk vast in een schuldbekentenis. Goede afspraken tussen lener en geldgever zijn daarom cruciaal.
Een schriftelijke leenovereenkomst is essentieel voor een onderhandse lening, zeker voor de Belastingdienst. De Belastingdienst adviseert expliciet een schriftelijke overeenkomst bij lenen van een bv om alles duidelijk vast te leggen. Dit document voorkomt misverstanden en is cruciaal voor fiscale doeleinden.
De overeenkomst moet specifieke details bevatten, zoals de naam en adresgegevens van lener en bv, het geleende bedrag, de looptijd en de manier van terugbetalen. Ook het rentetarief, afspraken over onderpand en de gevolgen bij het niet voldoen aan de voorwaarden zijn belangrijk. Het document moet ondertekend zijn door de lener en een vertegenwoordiger van de bv, met naam, plaats en datum. Voor de Belastingdienst zijn ook bankafschriften en een jaaroverzicht nodig voor het opgeven van een persoonlijke lening voor rechtsherstel box 3. De Belastingdienst verwacht bovendien een uitleg voor het afgesproken rentepercentage, omdat een lening zonder rentevoordeel als een schenking kan worden gezien.
Een persoonlijke lening is een financiering die u aangaat zonder zakelijke verplichtingen, zoals het aanleveren van jaarrekeningen. Dit type lening is anders dan een zakelijke lening, die u kunt aanvragen met of zonder jaarcijfers. Bepaalde geldverstrekkers bieden de mogelijkheid om zakelijk te lenen zonder dat u jaarcijfers hoeft te overleggen. U vindt meer informatie over persoonlijke leningen en zakelijke leningen zonder jaarcijfers op Lening.nl.
Een zakelijke lening zonder jaarcijfers vereist geen traditionele jaarrekeningen. De beoordeling gebeurt dan vaak op basis van actuele banktransacties. Voor starters zonder jaarcijfers is inzicht in de privésituatie, zoals inkomsten of vaste lasten, nodig. Ook kijken geldverstrekkers naar het ondernemersplan, minimale omzet of cashflow, vooral bij een negatieve BKR-registratie. Een voorwaarde is vaak dat de onderneming minimaal 12 maanden bestaat. Een zakelijk krediet zonder jaarcijfers van bijvoorbeeld Rabobank biedt een maximaal bedrag van €250.000. Houd er rekening mee dat dit type lening vaak hogere rentekosten en lagere maximale leenbedragen heeft.
U wilt een lening aanvragen. Kredietverstrekkers vragen om bewijs van uw inkomen, identiteit en financiële situatie. Dit is wettelijk verplicht om u te beschermen tegen financiële problemen. Op Lening.nl vergelijkt u eenvoudig leningen en bereidt u de benodigde documenten voor.
Hier zijn de basisdocumenten die u meestal nodig heeft:
Een belangrijk criterium is de leennorm. Dit is het basisbedrag dat uw huishouden maandelijks minimaal moet overhouden voor levensonderhoud, na aftrek van vaste lasten. De leennorm schat in of u de maandlasten kunt dragen. Uw leencapaciteit wordt berekend door de leennorm te verminderen met uw werkelijke woonlasten, kosten voor autobezit, kinderopvang, aflossing van kredieten (inclusief studieschuld) en alimentatieverplichtingen. De leennorm zelf wordt berekend met de formule Basisnorm + (opslagpercentage x (inkomen -/-minimuminkomen)).