De financiering van jeugdzorg in Nederland is complex en staat onder druk. Gemeenten financieren jeugdhulpverlening uit het budget van de Jeugdwet, waarbij zwaardere jeugdzorg grotendeels door hen wordt betaald. Gemeenten en jeugdzorginstellingen worstelen in 2024 met oplopende tekorten, veroorzaakt door stijgende kosten sinds de decentralisatie tussen 2015 en 2024. Een nieuw financieringsmodel en -systematiek worden ontwikkeld om gemeenten te belonen voor doelmatige jeugdzorg. Mogelijke oplossingen voor duurzame financiering, zoals herverdeling van het Gemeentefonds, worden overwogen. Samenwerking tussen gemeenten, zorgaanbieders en het Rijk is nodig om de financiering toekomstbestendig te maken. De Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg stelt eisen aan de financiële bedrijfsvoering van jeugdhulpaanbieders. Het advies van de commissie-Van Zwol uit 2021 ging over de structurele financiering. Op deze pagina leest u hoe de financiering van jeugdzorg is geregeld en welke uitdagingen er zijn.
Financiering van jeugdzorg is de manier waarop jeugdhulp en -ondersteuning in Nederland wordt betaald en georganiseerd. De Jeugdwet bepaalt de financiële verantwoordelijkheid voor gemeenten voor alle vormen van jeugdzorg en jeugdhulp. Gemeenten financieren jeugdhulpverlening uit het budget van de Jeugdwet, maar zijn grotendeels afhankelijk van het Rijk voor deze financiering.
Gemeenten zijn financieel verantwoordelijk voor jeugdzorg, maar hebben niet de volledige controle over de toegang tot jeugdzorg. Ze moeten adequate financiering ontvangen voor al hun taken, inclusief medebewindstaken zoals jeugdzorg. Nederlandse gemeenten en jeugdzorginstellingen worstelen met oplopende tekorten in de jeugdzorgfinanciering in 2024. De ontwikkeling van een vernieuwd financieringsmodel en een bijbehorende systematiek is gaande, gericht op het stimuleren van gemeenten om jeugdzorg efficiënter en effectiever in te zetten. Het aangepaste woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet (sinds 1 januari 2022) is bepalend voor de financiering. Voor een houdbare financiële basis worden diverse opties verkend, waaronder een andere verdeling van middelen binnen het Gemeentefonds. Gemeenten, zorgaanbieders en het Rijk moeten nauw samenwerken om de financiering duurzaam en toekomstbestendig te maken.
Jeugdhulp omvat diverse vormen, zoals ambulante jeugdhulp, begeleiding thuis en pleegzorg. Ook JeugdzorgPlus, hulp in instellingen, jeugd-ggz en jeugdzorg voor kinderen met een verstandelijke beperking vallen hieronder. Opvoedondersteuning, jeugdbescherming en geestelijke gezondheidszorg voor kinderen en jongeren worden door de gemeente betaald.
Gespecialiseerde jeugdhulp, zoals pleegzorg, crisisopvang en residentiële zorg, wordt regionaal ingekocht. Dit gebeurt door jeugdzorgregio’s waarbinnen gemeenten samenwerken. Jeugdhulp in gezinsvormen omvat pleegzorg, gezinshuizen, steungezinnen, buurtgezinnen en meeleefgezinnen. Ook ondertoezichtstelling en voogdij, oftewel jeugdbescherming, vallen onder de jeugdhulp. Jeugdreclassering is een andere vorm van jeugdzorg die gefinancierd wordt.
Gemeenten spelen een centrale rol in de financiering van jeugdhulp. Sinds 2015 zijn zij verantwoordelijk voor alle jeugdhulp, zoals vastgelegd in de Jeugdwet. Zij financieren jeugdhulpverlening uit het budget van de Jeugdwet en hebben een verplichting tot betalen voor jeugdzorg. Hiervoor ontvangen zij budget van de Rijksoverheid, waarvan zij grotendeels afhankelijk zijn. Gemeenten moeten zorgen voor voldoende kwalitatief en kwantitatief aanbod van jeugdhulp en adequate financiering ontvangen voor al hun taken, inclusief jeugdzorg.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor alle jeugdzorg. Zij dragen de financiële verantwoordelijkheid voor jeugdzorg. De Jeugdwet bepaalt deze financiële verantwoordelijkheid voor alle vormen van jeugdzorg en jeugdhulp. Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor alle jeugdhulp, inclusief jeugdhulp volgens de Jeugdwet. Dit omvat de uitvoering van jeugdbescherming en jeugdreclassering. Ook pleegzorg valt onder hun verantwoordelijkheid.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het leveren van alle jeugdhulp en financieren jeugdhulpverlening uit het budget van de Jeugdwet. Zij moeten zorgen voor een voldoende kwalitatief en kwantitatief aanbod van jeugdhulp. Gespecialiseerde jeugdhulp wordt ingekocht door gemeentelijke teams of instanties, waarbij gemeenten in Nederland bepaalde vormen van jeugdhulp regionaal inkopen. Dit omvat pleegzorg, crisisopvang en residentiële zorg. Gemeenten bepalen zelf hoe zij hun jeugdhulp aanbod inrichten en toegankelijk maken, en hebben vrijheid om budget in te zetten binnen Jeugdwet kaders voor de inkoop van jeugdhulpdiensten bij zorgaanbieders. Gemeenten die strengere selectieprocedures gebruiken bij de inkoop van jeugdhulp zijn mogelijk beter in staat om de kosten van de jeugdzorg te beheersen.
De financiering van jeugdzorg in Nederland wordt bepaald door diverse wetten en regelingen. De Jeugdwet is hierin leidend; deze wet regelt de financiële verantwoordelijkheid voor gemeenten voor alle vormen van jeugdzorg en jeugdhulp, inclusief het persoonsgebonden budget (Pgb) voor jeugdhulp. Ook het aangepaste woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet, actief sinds 1 januari 2022, is bepalend voor de financiering. Daarnaast wordt de ondersteuning voor jongvolwassenen geregeld door de Wet maatschappelijke ondersteuning en de Zorgverzekeringswet, terwijl gemeenten eigen bekostigingsregels vaststellen voor de Jeugdwet, Wpg en Wmo. Verder stelt een wetsvoorstel eisen aan de financiële administratie van jeugdhulpaanbieders.
De Jeugdwet, die op 1 januari 2015 in werking trad, heeft een grote impact op de financiering van jeugdzorg. Sinds de invoering maakt deze wet gemeenten primair verantwoordelijk voor de bekostiging van alle vormen van jeugdhulp. Gemeenten financieren de jeugdhulpverlening uit het budget van de Jeugdwet, dat zij als integratie-uitkering van het Rijk ontvangen. De financiering van jeugdzorg onder de Jeugdwet is complex en vormt een essentieel onderdeel van de gemeentelijke organisatie van jeugdzorg. Daarnaast speelt het aangepaste woonplaatsbeginsel, van kracht sinds 1 januari 2022, een rol in de toewijzing van financiering, door te bepalen welke gemeente de kosten voor jeugdhulp draagt. De Jeugdwet heeft een eigen doelgroep, indicatiestelling, financieringsvorm en verantwoordingseisen.
Psychosociale hulpverlening en geestelijke gezondheidszorg (ggz-hulp) voor jongeren tot 18 jaar valt onder de Jeugdwet. Voor jongeren van 18 jaar en ouder verandert dit. Geestelijke gezondheidszorg voor deze groep wordt gefinancierd vanuit de Zorgverzekeringswet.
Gemeenten en verzekeraars zijn verplicht te zorgen voor een goede aansluiting van financiering voor doorlopende jeugd-ggz. Daarnaast vallen kinderen en jongeren tot 18 jaar met meervoudige of ernstige beperkingen onder de Wet langdurige zorg (Wlz). Dit zorgt voor een gelaagd stelsel van financiering.
De financiering van jeugdzorg in Nederland wordt voornamelijk geregeld door gemeenten, die verantwoordelijk zijn voor de organisatie en inkoop van alle jeugdhulp. Zij financieren jeugdhulp via directe inkoop en spelen een grote rol in de financiering van open jeugdzorg groepen. Naast gemeentelijke budgetten en inkoop, zijn er subsidies en fondsen beschikbaar voor specifieke projecten en innovaties.
Deze middelen ondersteunen vernieuwende, preventieve of extra projecten die de kwaliteit van de jeugdzorg verbeteren. Ook kunnen jongeren en hun ouders met een Persoonsgebonden Budget (PGB) zelf zorg en begeleiding inkopen. Gemeenten zetten soms extra subsidieregelingen in om innovatie binnen de jeugdzorg aan te jagen.
Gemeenten en zorgaanbieders kunnen subsidies aanvragen voor verschillende projecten binnen de jeugdzorg. Zo is er de subsidie voor digitale zorginnovatie en gezamenlijke besluitvorming, die tot € 20.000 per aanvraag biedt. Gemeenten kunnen deze subsidie aanvragen, en ook zorgaanbieders kunnen hiervoor in aanmerking komen. Daarnaast bestaat er een subsidie voor innovatieve zorgprojecten en lokale welzijnsinitiatieven. Deze subsidie kan oplopen tot € 295.000, met een minimale subsidie per uitgifte van € 2.000. Deze middelen zijn bedoeld om de kwaliteit en innovatie in de jeugdzorg te stimuleren.
De verdeling en het beheer van budgetten voor jeugdzorg kent geen uniforme methode. Specifieke processen voor de verdeling van budgetten ontbreken vaak. Middelen uit de Algemene Uitkering voor het cluster jeugd zijn vrij besteedbaar. Dit betekent dat gemeenten zelf invulling geven aan de besteding.Ongeveer een kwart van de gemeenten kan de kosten voor toegang en toeleiding tot jeugdzorg niet uitsplitsen. Dit maakt het lastig om de uitgaven precies toe te rekenen. Wat aan jeugdzorg toegerekend kan worden in het voorliggend veld wordt minder duidelijk naarmate gemeenten integraler werken. Daarom moeten vuistregels worden opgesteld voor gemeenten die de uitsplitsing van kosten niet kunnen maken.De financiële afspraken over het structurele budget voor jeugdzorg voor 2023 en verder zijn nog niet vastgesteld door rijk en VNG. Ook de bekostiging van de praktijkondersteuner jeugd-ggz heeft geen uniforme methode, omdat deze per regio verschilt. Een budgethouder moet het budget zorgvuldig beheren en binnen financiële grenzen blijven. Vakinhoudelijke beleidsmedewerkers moeten weten hoe toegewezen budgetten te beheren.
Er zijn diverse recente en aankomende veranderingen in het financieringsstelsel van de jeugdzorg. Er wordt een nieuw financieringsmodel ontwikkeld en de regering moet een langjarige financiële strategie opstellen. Preventie krijgt een structurele plek in deze strategie, wat de focus verschuift naar vroegtijdige ondersteuning. De Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg stelt daarnaast eisen aan de financiële bedrijfsvoering van jeugdhulpaanbieders. Vanaf 2026 moeten gecertificeerde instellingen en jeugdhulpaanbieders onafhankelijk intern toezicht hebben, waarbij de eisen vergelijkbaar zijn met de Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza). Een interne toezichthouder moet vanaf 2026 een ervaringsdeskundige of jeugdhulpverlener omvatten. Jeugdhulpaanbieders dienen hun jaarverantwoording over boekjaar 2026 openbaar te maken vóór 1 juni 2027. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) onderzoekt de beschikbaarheid van jeugdhulp en signaleert een dreigend ontoereikend aanbod.
In 2025 zijn er belangrijke hervormingen en beleidswijzigingen in de financiering van jeugdzorg. Het kabinet maakt in 2025 extra geld vrij voor de jeugdzorg, wat een directe impact heeft op de beschikbare middelen. Daarnaast maken het Rijk en de VNG afspraken om de vraag naar jeugdhulp te voorkomen door inzet op onderliggende problemen en informele steun, zoals gemeld door rijksoverheid.nl. Het jeugdzorgsysteem wordt aangepast om onbedoelde extra vraag door lichte hulp te voorkomen en wachttijden voor zwaardere zorg te verkorten. De jeugdhulp wordt verbeterd door inzet op kwaliteit en beter gebruik van beschikbare data. Ook komen er afspraken over de trajectduur bij de start van jeugdhulp.
De veranderingen in de financiering van jeugdzorg moeten gezinnen en kinderen direct ten goede komen. Hulp, steun en begeleiding moeten direct naar het dagelijks leven van het kind en het gezin komen. Kinderen kunnen hierdoor in hun eigen omgeving blijven wonen. De geboden hulp moet voorspelbaar en begrijpelijk georganiseerd zijn. Gezinnen krijgen duidelijke wetgeving, één aanspreekpunt en snelle, passende ondersteuning onder toezicht van de rechter. Delict gedrag van ouders of kinderen wordt gezien als een symptoom van onderliggende problemen. Dit vraagt om een aanpak die de oorzaak aanpakt. Stress onder ouders heeft een grote impact op het gezinsleven. Ouders maken zich grote zorgen over de toekomst van hun kinderen. Gezinnen worstelen met bureaucratie, tijdgebrek, schuldgevoelens en de druk om te voldoen aan het perfecte plaatje. Kinderopvang is duur en ingewikkeld. Kinderen van gezinnen met minder middelen blijven vaak achter in ontwikkelingsmogelijkheden. Jongeren maken zich zorgen over school, geld, mentale gezondheid en de toekomst. Een op de dertien kinderen in Nederland leeft in armoede. Deze cijfers laten zien dat de noodzaak voor effectieve jeugdzorg groot is.
Gemeenten betalen de jeugdzorg in Nederland. Zwaardere, complexe jeugdzorg in Nederland wordt grotendeels betaald door gemeenten. Zij hebben een verplichting tot betalen voor jeugdzorg. Zij financieren jeugdhulpverlening uit het budget van de Jeugdwet. Dit budget komt van de Rijksoverheid. De jeugdzorg in Nederland is duurder geworden sinds de decentralisatie van de financiële lasten in de periode tot en met 2024. De meeste gemeenten geven substantieel meer uit aan jeugdzorg dan begroot. Dit kan leiden tot financiële druk op gemeentelijke budgetten.
Ouders en gezinnen die ondersteuning zoeken voor jeugdzorg hebben verschillende aanvraagroutes. Gezinnen en jongeren kunnen zelf ondersteuning aanvragen bij fondsen, stichtingen en initiatieven. Kinderen en jongeren kunnen ook hulp aanvragen bij hun eigen gemeente, vooral als zij jonger zijn dan 16 jaar. De aanvraagwijze verschilt per fonds; soms verloopt dit via professionals of scholen, soms direct via de gezinnen zelf.
Professionals en scholen kunnen materiële ondersteuning aanvragen voor kwetsbare gezinnen. Professionals in de sociale sector kunnen ook financiële en materiële hulp aanvragen voor gezinnen in armoede. Ouders kunnen hun hulpverlener vragen naar beschikbare hulp in de buurt die past bij hun gezin. Daarnaast kunnen ouders in Nederland steun vragen aan familieleden, vrienden, kennissen en buren, vooral bij de opvoeding van een zorgkind.
De voorwaarden voor het ontvangen van jeugdhulp hangen af van de leeftijd van de jongere en de specifieke situatie. Jongeren onder de 12 jaar hebben geen beslissingsrecht over hun eigen jeugdhulp; hun ouders of verzorgers beslissen hierover. Tussen 12 en 16 jaar delen zij het beslissingsrecht met hun ouders of verzorgers. Vanaf 16 jaar hebben jongeren volledig beslissingsrecht over hun jeugdhulp.
Verlengde jeugdhulp kan worden verstrekt tot 23 jaar, bijvoorbeeld als de jeugdhulp niet is afgerond op de 18e verjaardag of voor pleegkinderen. Een rechter kan jeugdhulp opnemen in een vonnis voor jongeren van 16 tot 23 jaar, als het jeugdstrafrecht wordt toegepast. Gesloten jeugdhulp mag jongeren tegen hun zin opnemen, mits aan wettelijke eisen wordt voldaan. Een persoonsgebonden budget (pgb) voor jeugdhulp vraagt u aan bij de gemeente op basis van de Jeugdwet, zoals de Rijksoverheid aangeeft op rijksoverheid.nl.
U krijgt inzicht in het gemeentelijk jeugdbeleid door actieve betrokkenheid. Gemeenten betrekken burgers, professionals en vrijwilligers bij het in kaart brengen van de situatie. Data en signalen worden besproken met kinderen, jongeren, ouders en maatschappelijke partners om een geïnformeerd beeld te krijgen. Gemeenten kunnen samen met jongeren beleid vormgeven, wat leidt tot duurzamere oplossingen en betrokkenheid. De stem van kinderen en jongeren kan zelfs als uitgangspunt dienen voor het jeugdbeleid. De pagina Gemeenten en jeugdparticipatie geeft hierover meer informatie. Een goed onderbouwd jeugdbeleid heeft als basis inzicht in hoe kinderen, jongeren en ouders in een gemeente ervoor staan. Gemeenten voeren hierover gesprekken met maatschappelijke partners. Input van uitvoerende partners, professionals en cliënten is ook belangrijk. Een raadslid jeugdbeleid moet beschikken over informatie over jeugd in de gemeente. De gemeente moet zich afvragen welke positie jeugdparticipatie heeft in beleids- en besluitvorming, en beoordelen of inzichten van jongeren echt belangrijk zijn.