Persoonsgebonden budget (pgb) is een geldbedrag waarmee u zelf uw zorg en ondersteuning inkoopt en organiseert, zoals vastgelegd in artikel 2.3.6 van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015. Dit budget geeft u de vrijheid om diensten, hulpmiddelen of woningaanpassingen te regelen, en u behoudt de regie over uw eigen zorgtraject. Op deze pagina leest u hoe pgb-financiering werkt en wat dit betekent voor uw persoonlijke situatie.
Een persoonsgebonden budget (pgb) is een geldbedrag waarmee u zelf uw zorg en ondersteuning inkoopt. Als zorgcliënt ontvangt u dit budget om zelf hulp en diensten te organiseren. Het persoonsgebonden budget wordt direct aan de cliënt afgegeven. Dit geeft u de mogelijkheid om te kiezen welke zorg u krijgt en van wie. Als budgethouder bepaalt u dus zelf de zorginkoop. Het pgb is de tegenhanger van zorg in natura, waarbij de zorg wordt geleverd door een instelling of gemeente. Dit maakt het pgb een belangrijk middel voor eigen regie binnen de Nederlandse zorgsector.
De Sociale Verzekeringsbank (SVB) betaalt het persoonsgebonden budget (pgb) uit. Het zorgkantoor stort het pgb-bedrag naar de SVB, waarna de SVB de uitbetalingen aan zorgverleners uitvoert. Zorgverleners ontvangen hun geld pas na goedkeuring van het zorgkantoor. Als budgethouder krijgt u na een positief besluit een toekenningsbeschikking pgb. Met dit geldbedrag betaalt u uw zorgkosten. U draagt zelf een eigen bijdrage en eventuele extra kosten als uw pgb duurder is dan zorg in natura. De SVB is de enige instantie die uitbetalingen aan zorgverleners mag doen; dit maakt de SVB een cruciale schakel in de pgb-financiering. U kunt familieleden en naasten betalen uit uw pgb, mits de gemeentelijke voorwaarden worden gevolgd. Een combinatie van pgb’s is ook mogelijk, bijvoorbeeld van de gemeente (Wmo of Jeugdwet) en de zorgverzekeraar (Zvw). Deze budgetten mogen echter niet worden uitgewisseld.
Voor het persoonsgebonden budget (pgb) gelden diverse voorwaarden en regels. De gemeente kan een pgb niet zomaar weigeren als u aan de criteria voldoet, maar stelt wel aanvullende eisen vast in een gemeentelijke verordening. Deze voorwaarden gelden voor de budgethouder, het type zorg en zelfs voor de zorgverlener.
Een persoonsgebonden budget (pgb) is bedoeld voor zorggebruikers die zelf hun zorg willen regelen. Het is een bedrag waarmee een budgethouder zelf hulp inkoopt. Dit geeft de budgethouder de vrijheid om eigen hulpverleners en begeleiders te kiezen. Zorggebruikers met een pgb kopen zelf zorg in en bepalen wie de zorg verleent, inclusief langdurige zorg en ondersteuning. Een ouder kan bijvoorbeeld de zorg voor een kind regelen, waarbij het kind de budgethouder is. De mensen die hun zorg via een pgb betalen, treden daarbij op als werkgevers.
Het persoonsgebonden budget (pgb) en zorg in natura (zin) zijn de twee hoofdopties voor het organiseren van langdurige zorg in Nederland. Waar het pgb u de regie geeft over het zelf inkopen en bepalen van uw zorg – een ouder kiest bijvoorbeeld zelf de zorgverlener – wordt zorg in natura geleverd door een gecontracteerde instelling of zorgverzekeraar. U kunt beide vormen ook combineren voor een flexibele aanpak, zeker bij een langdurige zorgbehoefte. Een budgethouder kan zelfs zijn pgb omzetten naar zorg in natura. Het pgb via het zorgkantoor mag niet duurder zijn dan zorg in natura. De tabel hieronder licht de belangrijkste verschillen toe.
| Aspect | Persoonsgebonden budget (pgb) | Zorg in natura (zin) |
|---|---|---|
| Regie en keuze | Zelf inkopen en bepalen | Geleverd door instelling |
| Kosten | Via zorgkantoor niet duurder | Direct vergoed via instelling |
| Flexibiliteit | Omzetten naar ZIN mogelijk | Combinatie met pgb mogelijk |
| Zorg in buitenland | Eigen voorwaarden | Andere voorwaarden bij gecontracteerde instelling/vpt/mpt |
| Combinatie | Ja, met ZIN | Ja, met pgb |
Het persoonsgebonden budget (pgb) wordt bepaald op basis van uw zorgprofiel, het aantal benodigde zorguren en de maximale tarieven, vastgesteld in het besluit op uw aanvraag. Deze budgetten, die zowel vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Jeugdwet als de Wet langdurige zorg (Wlz) kunnen komen, kennen landelijk bepaalde maximumtarieven voor zorgverleners en kunnen naar rato worden berekend. Als budgethouder kunt u zelf prijsafspraken maken met zorgverleners, waaronder familieleden, maar houd er rekening mee dat extra kosten boven zorg in natura voor eigen rekening zijn en gemeentelijke voorwaarden gelden.
De maximale budgetten en uurtarieven voor het pgb variëren per type zorgverlener en de wet waaronder het pgb valt.
| Zorgtype | Type zorgverlener | Maximum tarief (2026) |
|---|---|---|
| Uurtarief | Formele/Professionele zorgverlener | € 84,99 |
| Uurtarief | Informele/Niet-professionele zorgverlener | € 26,98 |
| Dagbesteding | Professionele zorgverlener | € 78,24 per dagdeel |
| Zorgtype (2025) | Type zorgverlener | Maximum tarief (2025) |
| Informele uurtarief (Wlz) | Niet-professionele zorgverlener | € 25,65 bruto per uur |
| Informele uurtarief (Zvw) | Niet-professionele zorgverlener | € 29,52 bruto per uur |
De gemeente bepaalt het maximumtarief voor pgb onder de Wet maatschappelijke ondersteuning of de Jeugdwet. Hogere tarieven zijn mogelijk als de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) deze heeft vastgesteld. Voor pgb-budgetten onder de Wet langdurige zorg was het maximale informele uurtarief in 2025 € 25,65 bruto per uur, en onder de Zorgverzekeringswet € 29,52 bruto per uur in 2025, volgens de Rijksoverheid. Ook mag een professioneel tarief voor niet-professionele zorgverleners worden gebruikt als het pgb onafgebroken bestaat sinds vóór 1 januari 2014.
Gemeenten, zorgverzekeraars en zorgkantoren zijn samen verantwoordelijk voor de ondersteuning en zorg aan kwetsbare burgers. Elk heeft een specifieke taak in de pgb financiering en zorgverlening.
| Taak | Gemeente | Zorgverzekeraar | Zorgkantoor |
|---|---|---|---|
| Bepaalt financieringsvorm PGB/ZIN | Ja (met zorgkantoor) | Niet direct | Ja (met gemeente) |
| Meldt aan bij zorgkantoor | Niet van toepassing | Verzekerde aanmelden | Niet van toepassing |
| Controleert passende zorg | Ja (bij PGB) | Niet van toepassing | Ja (bij PGB) |
| Sluit contracten met zorgaanbieders | Niet van toepassing | Niet van toepassing | Ja (ook voor ZIN) |
| Regionale functie | Samenwerkingspartner | Dient als zorgkantoor | Verbonden aan grootste zorgverzekeraar |
Deze gezamenlijke inspanning zorgt ervoor dat de zorg passend is en goed geregeld wordt, of u nu kiest voor een pgb of zorg in natura.
Wanneer u zorg ontvangt, krijgt u te maken met verschillende kosten die u zelf moet betalen, waaronder de eigen bijdrage. Deze eigen bijdrage is van toepassing op zorg uit het basispakket en kan een vast bedrag, een percentage van de kosten of een bijbetaling zijn. De hoogte van deze bijdrage is sterk afhankelijk van uw persoonlijke financiële situatie. Factoren zoals uw verzamelinkomen (of belastbaar loon) en uw huishoudsituatie (bijvoorbeeld of u een partner heeft of alleenstaand bent) zijn bepalend voor de berekening. Soms kan een aanvullende zorgverzekering helpen om deze eigen bijdrage voor zorgkosten (deels) te dekken.
Naast de eigen bijdrage kan een deel van de kosten onder uw verplicht eigen risico vallen. Het is belangrijk te weten dat personen die een eigen bijdrage betalen voor maatschappelijke ondersteuning, bijvoorbeeld via een pgb, ook het eigen risico van hun zorgverzekering verschuldigd zijn. De basisverzekering vergoedt de eigen bijdrage voor bepaalde zorgkosten slechts gedeeltelijk, tot maximaal 75 procent voor specifieke hulpmiddelen.
Er zijn ook aanvullende kosten die volledig voor eigen rekening komen, zoals brillen, tandartskosten die buiten de basisverzekering vallen, of in specifieke gevallen studiekosten voor kinderen, tenzij hierover andere afspraken zijn gemaakt. Om deze eigen bijdragen en overige kosten te financieren, kan het soms nodig zijn om een lening af te sluiten.
Rekenvoorbeeld: Bij een lening van €5.000 over 36 maanden tegen een effectieve rente van 6,5% betaalt u maandelijks circa €153,60 om deze kosten te dekken.
U mag familieleden en naasten betalen uit uw persoonsgebonden budget (pgb) voor de zorg die zij leveren. Als cliënt kiest u zelf wie de zorg verleent, maakt afspraken en bepaalt u de prijs. Hierbij sluit u een zorgovereenkomst af en bent u als budgethouder zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit en organisatie van de zorg.
Schijnzelfstandigheid treedt op bij zzp’ers in de zorg. Het is een situatie waarin een ondernemer feitelijk als werknemer in loondienst functioneert, zonder dat de werkgever loonbelasting en premies afdraagt. Volgens de Rijksoverheid zijn schijnzelfstandigen mensen die als zzp’er worden ingehuurd terwijl ze feitelijk in dienst zijn, wat een onjuiste arbeidssituatie creëert. Het gaat om een werkrelatie waarbij de opdrachtnemer zichzelf presenteert als zelfstandige ondernemer, terwijl er sprake is van een dienstbetrekking en een verkapt dienstverband heeft bij een opdrachtgever. Een ingehuurde zelfstandige die eigenlijk een medewerker is, wordt dan een schijnzelfstandige genoemd. Dit is een constructie waarbij de zelfstandige feitelijk in loondienst zou moeten zijn. Een formele zorgverlener is een professionele zorgverlener die aan specifieke voorwaarden voldoet, zoals registratie in het BIG-register of bij de Kamer van Koophandel zonder familieband met de cliënt.
Payments from your persoonsgebonden budget (pgb) aan familieleden zijn belastbaar inkomen voor de ontvanger. Personen met inkomen moeten belasting betalen over dit bedrag. De Belastingdienst stelt het definitieve fiscale inkomen vast, wat bepaalt hoeveel inkomstenbelasting verschuldigd is. Voor inkomstenbelasting in 2025 geldt een tarief van 35,82% voor belastbaar inkomen tot € 38.440. Inkomsten tussen € 38.441 en € 76.815 vallen onder een belastingtarief van 37,48%. Voor hogere inkomens, vanaf € 76.816, is het tarief 49,50%. Houd er rekening mee dat gemeenten vaak eisen dat familieleden een lager uurtarief ontvangen dan professionele zorgverleners.
Zorg in natura is een belangrijk alternatief voor pgb financiering, vooral als uw pgb-aanvraag wordt geweigerd. De gemeente biedt zorg in natura aan als alternatief wanneer een pgb-aanvraag voor zorg in natura wordt geweigerd. Bij zorg in natura regelt de gemeente of het zorgkantoor de contractering, afspraken en administratie van de zorg. Dat biedt minder eigen regie, maar neemt de administratieve last weg.
Een cliënt met een Wlz-indicatie kan voor zorg in natura kiezen. Ook rechthebbenden op langdurige zorg kunnen deze vorm van zorg ontvangen. De zorg in natura kan op verschillende locaties worden geleverd. Een zorgcliënt die hiervoor kiest, kan zorg ontvangen op een zorglocatie. Ook kan een zorgvrager thuiszorg ontvangen via zorg in natura. Zorg in natura kan dus zowel in een thuissituatie als in een zorginstelling plaatsvinden. Wanneer zorg in natura thuis verantwoord is, ontvangt de cliënt deze zorg in de thuissituatie.
Zorgontvangst kent twee hoofdvormen van financiering: persoonsgebonden budget (pgb) en zorg in natura (ZIN), volgens rijksoverheid.nl. Het pgb is een financieringsvorm waarbij u als zorgontvanger zelf zorg inkoopt. Met een pgb kunt u ook zorg inkopen bij niet-gecontracteerde zorgaanbieders. Zorg in natura is een alternatieve financieringsvorm waarbij de gemeente, het zorgkantoor of de zorgverzekeraar de zorgorganisatie bepaalt. Deze optie is vaak geschikt als een pgb niet passend blijkt. U kunt pgb en ZIN ook combineren voor zorgontvangst. Zorg in natura kan worden omgezet naar een pgb, en omgekeerd. Dit geeft u flexibiliteit in uw zorgorganisatie.
Naast deze hoofdvormen bestaan er andere leveringsvormen voor extramurale zorg, zoals volledig pakket thuis (vpt) en modulair pakket thuis (mpt). VPT is eenvoudiger uitvoerbaar dan pgb’s door minder administratieve last, maar heeft hogere tarieven in de ouderenzorg. Voor zorgondernemers of gerelateerde bedrijven die behoefte hebben aan aanvullende financiering, zijn er diverse opties. Denk hierbij aan een zakelijke lening via kredietverstrekker October, of specifieke oplossingen zoals financiering van goodwill bij een bedrijfsovername. Als u geen recht heeft op pgb voor een maatwerktraject, zoals een ICT-opleiding, kan financiering via TechMeUp een alternatief zijn. Voor andere zakelijke behoeften, zoals een management buy-out financiering, bestaan weer andere gespecialiseerde oplossingen.
Een persoonsgebonden budget (pgb) aanvragen omvat specifieke stappen en vereisten. U moet aantonen dat u bewust kiest voor een pgb. Daarnaast wordt u getoetst op uw pgb-vaardigheid door het zorgkantoor; u moet namelijk zelf pgb-vaardig zijn om het budget te beheren. Na een positieve beschikking kunt u de zorg verder organiseren. Dit traject is de weg naar eigen regie, vooral als u zelf wilt bepalen welke zorg u krijgt. Dan bestuurt u zelf de inkoop van zorg en ondersteuning, regelt wie, wanneer en hoe u zorg ontvangt, en maakt prijsafspraken met zorgverleners. U voert ook zelf de administratie uit over uw pgb, een budget dat u gebruikt voor het betalen van zorgkosten.
U kunt niet direct uit de beschikbare feiten afleiden of u meerdere persoonsgebonden budgetten (pgb’s) tegelijk kunt hebben. Het persoonsgebonden budget (pgb) is een financiële vorm van zorginkoop. Hiermee organiseert en koopt u zelf zorg in. U gebruikt het budget voor het betalen van zorgkosten. Het zorgkantoor stelt dit budget vast. Na goedkeuring maakt u afspraken met zorgverleners. Bij meer zorg kunt u een toeslag aanvragen of extra budget, zoals tijdens corona. U behoudt de vrijheid om te kiezen welke zorg en van wie.
Bij het overlijden van de budgethouder eindigt de zorgovereenkomst direct. Wanneer een pgb-zorgverlener ziek wordt en de zorg niet kan leveren, is de budgethouder verantwoordelijk voor het regelen van vervanging. Dit zorgt ervoor dat de continuïteit van de zorg gewaarborgd blijft.
Voor ondersteuning en advies bij pgb financiering zijn er verschillende bronnen. U kunt contact opnemen met de afdeling Pgb van uw zorgkantoor voor informatie en advies, ook over het PGB Portaal, via telefoon (010) 242 27 46 of e-mail. Specifiek zorgkantoor DSW biedt hulp bij het bewuste-keuzegesprek via [email protected]. Daarnaast helpt de Sociale Verzekeringsbank (SVB) met administratieve zaken rondom het pgb. Cliëntondersteuners bieden ook hulp bij de aanvraag van een pgb. De belangenvereniging Per Saldo ondersteunt mensen met een pgb en hun leden krijgen toegang tot persoonlijk advies. Ook de website www.pgb.nl biedt uitgebreide informatie en contactgegevens van Per Saldo. Soms kan de afdeling Pgb van het zorgkantoor zelfs op afstand meekijken als u vastloopt bij het opstellen of wijzigen van een digitale zorgovereenkomst in het PGB Portaal.