Onderhandse lening en de Belastingdienst: hoe werkt box 3?

De fiscale behandeling van een onderhandse lening in box 3 is duidelijk: uitgeleend geld (vorderingen) valt in box 3 als bezitting, terwijl opgenomen onderhandse leningen als schulden meetellen. De Belastingdienst berekent het forfaitaire rendement in 2026 door de waarde van overige bezittingen met 6,00% te vermenigvuldigen en de waarde van schulden met -2,70% (dat laatste percentage is nog voorlopig). Hierbij is een bedrag van €3.800 aan box 3-schulden niet aftrekbaar; voor fiscale partners is dit €7.600. Elke euro aan schuld boven deze drempel komt wel in mindering op uw vermogen in box 3. Over het deel van uw vermogen boven het heffingsvrij vermogen (€ 59.357 per persoon in 2026) betaalt u 36% belasting. Op deze pagina leest u precies hoe u dit aangeeft en waar u op let.

Wat is een onderhandse lening en hoe valt deze in box 3?

Een onderhandse lening is een particuliere geldlening zonder tussenkomst van een bank of andere financiële verstrekker. Het is een lening tussen twee particulieren, bijvoorbeeld binnen de familie. Zo’n lening wordt niet openbaar aangeboden via een bank of financiële instelling, wat het onderscheidt van reguliere kredieten.

De voorwaarden voor een onderhandse lening omvatten onderlinge afspraken over rente, aflossing en looptijd. Deze afspraken over de terugbetaling zijn essentieel. Voor de Belastingdienst in box 3 telt uitgeleend geld mee als bezit en opgenomen geld als schuld. Een belangrijk aandachtspunt is dat een niet-zakelijke lening met te lage of zelfs geen rente kan leiden tot een lagere waardering in box 3. Het rentevoordeel kan dan worden gezien als een schenking (Kennisgroep Belastingdienst), wat onverwachte belastinggevolgen met zich meebrengt. Wat een marktconforme rente is, leest u bij rente onderhandse lening.

Hoe geeft u een onderhandse lening op in uw belastingaangifte?

U geeft een onderhandse lening op in uw aangifte inkomstenbelasting, specifiek in box 3. Daarbij telt de stand op 1 januari van het belastingjaar. Voor de uitlener telt het uitstaande bedrag van de onderhandse lening als een bezitting in box 3; u moet deze als vordering opnemen. De lener geeft hetzelfde bedrag op als schuld. Is de lening bedoeld voor de koop of verbouwing van uw eigen woning, dan valt die niet in box 3 maar in box 1. De Belastingdienst verwacht dan dat u de gegevens van de lening doorgeeft in uw aangifte; zie opgaaf lening eigen woning.

Wat betekent dit concreet voor uw jaarlijkse aangifte? Het is essentieel om alle details van de lening te vermelden. Een onderhandse akte is hierbij cruciaal; deze dient als bewijs voor de Belastingdienst dat het daadwerkelijk om een lening gaat en dat het rentepercentage marktconform is. De Belastingdienst eist namelijk dat een onderhandse lening zakelijk van aard is.

Rente en fiscale voorwaarden bij onderhandse leningen in box 3

Een lening die u vanuit privévermogen verstrekt, wordt voor u als uitlener gezien als een bezit in box 3. Deze lening valt in 2026 in de categorie ‘overige bezittingen’. De Belastingdienst gaat ervan uit dat een familielening als overige bezitting in box 3 in 2026 een forfaitair rendement van 6% rente oplevert. Dit betekent dat u over deze verwachte rente belasting betaalt, ongeacht de werkelijk ontvangen rente. Bijvoorbeeld: over een uitgeleend bedrag van € 20.000 rekent de Belastingdienst in 2026 met een fictief rendement van € 1.200 (6%). Of en hoeveel belasting u daarover betaalt (36%), hangt af van uw totale vermogen en het heffingsvrij vermogen.

Voor de lener geldt dat rente over een lening in box 3 niet aftrekbaar is van de belasting, zelfs niet als u woningbezitter bent. Een persoonlijke lening of doorlopend krediet kan wel aftrekbaar zijn van uw vermogen in box 3, mits de schuldendrempel van €3.800 wordt overschreden. In 2024 moest u schulden hebben die hoger zijn dan €3.700 om deze te kunnen opgeven. Leningen in box 3 hebben geen verband met een eerste huis. Een lening komt automatisch in box 3 terecht als u niet voldoet aan de fiscale voorwaarden voor renteaftrek in box 1, waar rente op verbouwingsleningen bijvoorbeeld wel aftrekbaar is.

Belastingtarieven en het rendement op onderhandse leningen in box 3

Het belastingtarief over het rendement van een lening in box 3 bedraagt 36% in 2026. De Belastingdienst hanteert hierbij een fictief rendement van 6% op het uitgeleende bedrag. In box 3 betaalt u belasting over een verondersteld rendement op uw uitgeleende geld. Dit belastingtarief van 36% was ook in 2025 van toepassing op het forfaitaire rendement in box 3. Ter vergelijking: voor banktegoeden in box 3 was het forfaitaire rendementspercentage in 2025 vastgesteld op 1,44%; voor 2026 is het voorlopig 1,28%. Dit hoge forfaitaire rendement voor onderhandse leningen maakt het een minder aantrekkelijke bezitting dan spaargeld.

Voor een kind met een schuld in box 3 geldt in 2026 een forfaitaire leenrente van circa 2,7% die mag worden afgetrokken van het inkomen uit box 3. Een belangrijke nuance is dat de belastingaanslag in box 3 beperkt kan worden tot het werkelijke rendement. De Hoge Raad heeft in 2024 besloten dat de belastingheffing over het werkelijke rendement van toepassing is als dit lager uitvalt dan het forfaitaire rendement. Het forfaitaire rendement voor schulden in box 3 is over het algemeen lager dan dat voor overige bezittingen. Dit betekent dat u bij een onderhandse lening altijd goed moet kijken naar zowel het fictieve als het werkelijke rendement.

Welke bezittingen en schulden tellen mee bij onderhandse leningen?

Bij onderhandse leningen tellen zowel uitgeleend geld als opgenomen leningen mee voor de Belastingdienst in box 3. Leent u geld uit aan familie of vrienden? Dan is dit uitstaande bedrag een bezitting, oftewel een vordering, in uw belastingaangifte. Ontvangt u zelf een onderhandse lening, dan vermeldt u dit als een schuld. Deze leningen ontstaan direct tussen particulieren of bedrijven, zonder tussenkomst van een bank.

Voor de Belastingdienst zijn goede afspraken over het leenbedrag, de rente en het aflossingsschema belangrijk. Een marktconforme rente is hierbij vereist. Onderhandse leningen bieden vaak flexibele voorwaarden en kennen geen BKR-registratie, wat ze onderscheidt van traditionele bankleningen. Dit type lening omzeilt soms het complexe aanvraagproces van reguliere investeerders en heeft vaak een lagere rente. Goede documentatie van deze afspraken is cruciaal om de fiscale behandeling van uw bezitting of schuld correct te laten verlopen.

Risico’s en aandachtspunten bij het opgeven van onderhandse leningen

Bij onderhandse leningen liggen risico’s vooral in de terugbetaling en de relatie, terwijl duidelijke schriftelijke afspraken cruciaal zijn voor de Belastingdienst en het voorkomen van problemen. De relatie tussen lener en uitlener kan onder druk komen te staan als de lening niet op tijd wordt afgelost. Nóg erger: de terugbetaling kan zelfs mislukken als de lener in schuldsanering terechtkomt.

Maar let op: de uitlener is zelf verantwoordelijk voor het incasseren van het geleende bedrag bij wanbetaling. Niet terugbetalen kan leiden tot problemen in de relatie tussen geldgever en geldnemer. Een heldere schuldverklaring is daarbij onmisbaar. Het is essentieel om afspraken schriftelijk vast te leggen in een schuldverklaring. Deze overeenkomst moet afspraken bevatten over wanbetaling, opzegging, vervroegd aflossen en het aangaan van andere leningen. Duidelijke voorwaarden zijn altijd belangrijk bij onderhands lenen; de terugbetalingsvoorwaarden legt u schriftelijk vast in een schuldbekentenis. Meer over de algemene regels leest u bij onderhandse lening belastingdienst.

Voorbeeld leenovereenkomst en benodigde documentatie voor de Belastingdienst

Een schriftelijke leenovereenkomst is essentieel voor een onderhandse lening, zeker voor de Belastingdienst. De Belastingdienst adviseert bijvoorbeeld expliciet een schriftelijke overeenkomst bij lenen van een bv om alles duidelijk vast te leggen, en voor een lening in de familie geldt hetzelfde. Dit document voorkomt misverstanden en is cruciaal voor fiscale doeleinden.

De overeenkomst moet specifieke details bevatten, zoals de naam en adresgegevens van lener en uitlener, het geleende bedrag, de looptijd en de manier van terugbetalen. Ook het rentetarief, afspraken over onderpand en de gevolgen bij het niet voldoen aan de voorwaarden zijn belangrijk. Het document moet ondertekend zijn door beide partijen, met naam, plaats en datum. Bewaar ook bankafschriften van de uitbetaling, de rentebetalingen en de aflossingen, en een jaaroverzicht van de stand op 1 januari. Die heeft u nodig voor de aangifte, en ook als u met de tegenbewijsregeling wilt aantonen dat uw werkelijke rendement lager was dan het fictieve. Leg bovendien vast waarom u voor dit rentepercentage kiest, omdat het rentevoordeel bij een te lage rente als schenking kan worden gezien. Meer over lenen in de familie leest u bij belastingdienst geld lenen aan familie.

Gerelateerde leningen: persoonlijke lening en zakelijke lening zonder jaarcijfers

Een persoonlijke lening is een financiering die u aangaat zonder zakelijke verplichtingen, zoals het aanleveren van jaarrekeningen. Dit type lening is anders dan een zakelijke lening, die u kunt aanvragen met of zonder jaarcijfers. Bepaalde geldverstrekkers bieden de mogelijkheid om zakelijk te lenen zonder dat u jaarcijfers hoeft te overleggen. U vindt meer informatie over persoonlijke leningen en zakelijke leningen zonder jaarcijfers op Lening.nl.

Een zakelijke lening zonder jaarcijfers vereist geen traditionele jaarrekeningen. De beoordeling gebeurt dan vaak op basis van actuele banktransacties. Voor starters zonder jaarcijfers is inzicht in de privésituatie, zoals inkomsten of vaste lasten, nodig. Ook kijken geldverstrekkers naar het ondernemersplan, minimale omzet of cashflow. Een voorwaarde is vaak dat de onderneming minimaal 12 maanden bestaat. Houd er rekening mee dat dit type lening vaak hogere rentekosten en lagere maximale leenbedragen heeft.

Lening aanvragen: waar moet u op letten?

U wilt een lening aanvragen. Kredietverstrekkers vragen om bewijs van uw inkomen, identiteit en financiële situatie. Dit is wettelijk verplicht om u te beschermen tegen financiële problemen. In de rentevergelijking van Lening.nl vergelijkt u leningen, gesorteerd op rente, en hieronder ziet u welke documenten u nodig heeft.

Hier zijn de basisdocumenten die u meestal nodig heeft:

1. Een geldig identiteitsbewijs, zoals uw paspoort of identiteitskaart.
2. Bent u in loondienst? Dan levert u een recente loonstrook en jaaropgaaf aan. Zorg dat uw loonstrook actueel is voor een snelle aanvraag.
3. Bankafschriften van de afgelopen maanden zijn ook vereist.
4. Heeft u al andere leningen of leasecontracten? Lever dan een overzicht van uw bestaande verplichtingen aan.
5. Voor een lening met een specifiek doel, zoals een auto, heeft u een offerte of factuur nodig.

Een belangrijk criterium is de leennorm. Dit is het basisbedrag dat uw huishouden maandelijks minimaal moet overhouden voor levensonderhoud, na aftrek van vaste lasten. De leennorm schat in of u de maandlasten kunt dragen. Uw leencapaciteit is wat van uw netto inkomen overblijft na aftrek van de leennorm, uw werkelijke woonlasten en andere vaste lasten, zoals kosten voor autobezit, kinderopvang, aflossing van kredieten (inclusief studieschuld) en alimentatieverplichtingen. De leennorm zelf wordt berekend met de formule Basisnorm + (opslagpercentage x (inkomen -/-minimuminkomen)).