Een onderhandse lening is een directe afspraak tussen bekenden, zonder tussenkomst van een bank. Deze lening valt in belastingcategorie box 3 en kan uw vermogen beïnvloeden. U leert hier hoe u een onderhandse lening opgeeft en welke fiscale voorwaarden gelden. Ook bespreken we wanneer de Belastingdienst een lening als schenking kan zien, vooral als de rente niet marktconform is.
Een onderhandse lening is een krediet tussen particulieren of bedrijven, zonder tussenkomst van een bank. Dit type lening valt voor de Belastingdienst in box 3. De voorwaarden zijn flexibel, omdat de lener en uitlener deze onderling afspreken over rente, aflossing en looptijd.
Een ondertekend contract of onderhandse akte is essentieel om de afspraken waterdicht vast te leggen—een cruciale stap voor beide partijen. Een persoonlijke lening of doorlopend krediet in box 3 kan uw belastbaar vermogen verlagen, wat leidt tot een lagere vermogensrendementsheffing, mits de lening minimaal € 3.800 bedraagt. Zo mag een kind met een schuld in box 3, bijvoorbeeld door een autolening, in 2026 een forfaitaire leenrente van circa 2,7% aftrekken van het inkomen uit box 3. Onderhandse leningen hebben vaak een lagere rente dan reguliere bankleningen. In 2023 konden leningen in box 3, zoals voor een vakantiehuis of auto, ook al belastingvoordeel opleveren door aftrekbaarheid van schulden.
U geeft een onderhandse lening op in uw belastingaangifte door deze in box 3 te vermelden. Dit geldt zowel voor hypotheken als andere leningen waarbij de rente niet aftrekbaar is. Wanneer u een particuliere lening gebruikt voor uw eigen woning, dan moet u het leenbedrag, de looptijd en het rentepercentage doorgeven aan de Belastingdienst. Bovendien moet u als lener de gegevens van de uitlener opgeven bij uw aangifte inkomstenbelasting.
Een onderhandse akte is belangrijk; dit document bewijst aan de Belastingdienst dat het een lening betreft en dat de afgesproken rente marktconform is. Als u een lening zonder rente afsluit, of een rente die veel lager is dan marktconform, kan de Belastingdienst dit als een schenking beschouwen. Dit risico is vooral aanwezig bij leningen aan familieleden of vrienden. Zo’n schenking kan leiden tot schenkbelasting. Zorg dus voor duidelijke afspraken en leg deze vast om verrassingen te voorkomen.
Bij onderhandse leningen in box 3 zijn de rente en fiscale voorwaarden belangrijk voor uw belastingaangifte. Een woningbezitter mag de rente die hij betaalt over een box 3 lening niet aftrekken van de belasting. Leningen die niet voldoen aan de fiscale voorwaarden voor renteaftrek in box 1, vallen automatisch in box 3, zoals een lening voor een tweede huis. Dit betekent dat u deze leningen moet opgeven in box 3. Aangezien de rente over een box 3 lening niet aftrekbaar is, zijn de maandelijkse lasten volledig voor uw rekening.
Rekenvoorbeeld: Bij een onderhandse lening van €20.000 over 60 maanden (5 jaar) tegen 6% rente betaalt u maandelijks circa €386,64. Over de gehele looptijd betaalt u dan in totaal €23.198,40 terug, waarvan €3.198,40 aan rente.
Voor de uitlener valt een lening als bezit in box 3 in 2026 in de categorie ‘overige bezittingen’. Voor een familielening als bezit in box 3 wordt in 2026 geacht 6% rente op te leveren. Als lener mag u een lening in box 3 echter aftrekken van uw belastbaar vermogen, maar alleen het gedeelte boven de schuldendrempel. Een persoonlijke lening of doorlopend krediet in box 3 kan aftrekbaar zijn van de vermogensbelasting als het leningbedrag minimaal €3.800 is (bedrag 2024).
Het oversluiten van box 3 leningen kan u geld besparen door een lagere rente. U kunt ook meerdere leningen in box 3 samenvoegen tot één grotere lening voor meer overzicht en mogelijk een betere rente. Houd er rekening mee dat eventuele rentevoordelen bij een box 3 lening beperkt kunnen zijn, vooral als de betaalde rente op de lening hoger is dan het belastingvoordeel dat u uit de vermindering van uw vermogen in box 3 haalt.
In 2026 bedraagt het belastingtarief over het rendement van een onderhandse lening in box 3 36 procent. Dit tarief bleef in 2025 ook al 36 procent. De belasting wordt in 2026 geheven over een fictief rendement van 6 procent. Het werkelijke rendement in box 3 bestaat uit direct rendement zoals rente, huur en dividend, plus (on)gerealiseerde waardeontwikkelingen. Bij het vaststellen van dit rendement worden geen kosten afgetrokken, behalve de rente op schulden. De Belastingdienst houdt namelijk rekening met rente van schulden die tot het box 3 vermogen behoren. De werkelijke rente op box 3-schulden mag sinds 6 juni 2024 van de belastinggrondslag worden afgetrokken. De betaalde rente en het rentevoordeel kunnen als negatief regulier voordeel worden meegenomen. Vanaf 2028 wordt betaalde rente onder het werkelijke rendement box 3 stelsel aftrekbaar tegen 36 procent. De fiscale behandeling van onderhandse leningen is complex en onderhevig aan veranderingen in de tijd.
In box 3 tellen onderhandse leningen die u verstrekt als bezit mee, terwijl onderhandse leningen die u aangaat als schuld worden gezien. Een onderhandse lening die u vanuit privévermogen verstrekt, is een bezit in box 3. Uitgeleend geld, ook wel vorderingen genoemd, valt in box 3, volgens de Belastingdienst. Schulden, zoals een lening, moet u ook aangeven in box 3. Een persoonlijke lening is hiervan een voorbeeld. Ook leningen die niet voor het eigen huis zijn afgesloten, vallen in box 3 van de belasting. Persoonlijke leningen zonder specifiek doel, of een onderhandse lening gebruikt voor een auto, vallen eveneens onder box 3 schulden. Box 3 omvat uw vermogen, dat bestaat uit de waarde van bezittingen min schulden. Consumptieve schulden, zoals persoonlijke leningen, zijn aftrekbaar in box 3. Schulden tellen pas mee als ze boven de drempel van €3.200 uitkomen. De Belastingdienst staat toe dat schulden boven €3.800 van bezittingen worden afgetrokken bij de vermogensberekening in box 3. Voor fiscaal partners bedraagt de grens voor aftrekbare schulden in box 3 €7.600 in 2026.
Een onderhandse lening brengt risico’s met zich mee. De rechten van de geldverstrekker zijn beperkt bij niet-nakoming door de ontvanger. U loopt als uitlener het risico op financieel verlies. Het geld krijgt u mogelijk niet terug. Zonder correcte afspraken ontstaan juridische en fiscale complicaties bij het opgeven van de lening. De geldverstrekker riskeert dat de lener afbetalingsafspraken niet volledig nakomt. Het uitblijven van terugbetaling is een direct financieel risico, zelfs bij faillissement van de ontvanger. Stel u leent geld uit aan een familielid: problemen kunnen leiden tot sociale conflicten en spanningen in de relatie. Dit is een nadeel van dit type lening. Het niet terugbetalen kan de relatie tussen geldgever en geldnemer verslechteren — een risico dat u niet moet onderschatten. Duidelijke afspraken zijn daarom cruciaal.
Een onderhandse lening vraagt om een duidelijke leenovereenkomst, en de Belastingdienst kan om documentatie vragen om uw aangifte in box 3 te controleren. Een voorbeeld leningsovereenkomst helpt u bij het opstellen van heldere afspraken tussen de lener en uitlener. Voor de Belastingdienst is het belangrijk dat de voorwaarden goed zijn vastgelegd. Bij een particuliere lening zijn vaak diverse documenten nodig. U levert dan een kopie van uw paspoort of identiteitskaart aan, samen met een geldig rijbewijs en recente bankafschriften. Ook een recente loonstrook of uitkeringsspecificatie is doorgaans vereist. Deze papieren onderbouwen de lening en de financiële situatie, wat belangrijk is voor een correcte aangifte in box 3.
Naast de onderhandse lening zijn er andere financieringsvormen, zoals de persoonlijke lening en de zakelijke lening zonder jaarcijfers, die elk hun eigen toepassingen kennen. Waar een onderhandse lening een privéafspraak is, zijn dit meer gestructureerde producten.Een persoonlijke lening is een financiering zonder zakelijke verplichtingen, zoals het aanleveren van jaarrekeningen. Ondernemers die een auto willen financieren zonder bedrijfsstukken, kiezen hiervoor, omdat het gericht is op privéfinanciën.Voor zakelijke financiering kunt u een lening aanvragen mét of zonder jaarcijfers. Vooral startende ondernemers die nog geen volledige boekjaren hebben, kunnen een zakelijke lening zonder jaarcijfers afsluiten. Dit kan vaak online en vraagt geen jaarverslagen.De beoordeling gebeurt dan op basis van actuele banktransacties. Veel alternatieve financiers bieden deze optie aan, waarbij ze kijken naar banktransacties van de afgelopen maanden. Dit type alternatieve financiering is snel geregeld en vereist weinig zekerheden.Wel zijn er andere voorwaarden. De onderneming moet minimaal twaalf maanden bestaan en een zakelijke bankrekening hebben. Voor starters is ook inzicht in de privésituatie, zoals inkomsten en vaste lasten, nodig.
Bij het aanvragen van een lening moet u vooral letten op de geldende leennorm. Een lening aanvragen vereist dat u voldoet aan deze norm. Dit betekent dat uw financiële situatie goed genoeg moet zijn om de lening terug te betalen. Geldverstrekkers beoordelen hiermee of u de maandelijkse lasten aankunt, zodat u niet in de problemen komt. Wilt u verschillende opties vergelijken? Op lening.nl vindt u een overzicht van aanbieders. De leennorm kijkt naar uw inkomen en vaste lasten. Zorg dat uw documenten die dit aantonen, zoals loonstroken en bankafschriften, klaar zijn. Dit versnelt het proces.