Bij een onderhandse lening is de wettelijke rente wettelijk vastgesteld, tenzij partijen afwijkende afspraken maken. Sinds 1 januari 2026 bedraagt de wettelijke rente voor niet-handelstransacties 4%, terwijl voor handelstransacties sinds 1 juli 2025 een percentage van 10,15% geldt volgens de Rijksoverheid. Bij €1.000 geleend tegen 4% kost dat circa €40 aan rente per jaar. Op deze pagina leest u alles wat u moet weten over deze rentetarieven.
Een onderhandse lening is een financiering tussen twee partijen zonder tussenkomst van een bank. Kenmerkend zijn wederzijds vertrouwen en de vrijheid om zelf de voorwaarden te bepalen, zoals de looptijd en het rentepercentage. De rente vormt het belangrijkste onderdeel van de kosten van een onderhandse lening. Partijen kunnen hierover onderling afspraken maken. Het is echter cruciaal dat de overeengekomen rente marktconform is. Dit is belangrijk om schenkbelasting te voorkomen en ervoor te zorgen dat het percentage niet te veel afwijkt van de gangbare bankrente. Een goed onderbouwd rentepercentage kan bovendien bijdragen aan een lagere totale kostenpost. De afgesproken rente of een andere vergoeding dient altijd schriftelijk in de leenovereenkomst te worden vastgelegd. De uiteindelijke kosten van een onderhandse lening worden beïnvloed door factoren zoals het geleende bedrag, de looptijd en het overeengekomen rentepercentage.
De wettelijke rente is een rentepercentage dat door de wet wordt vastgesteld. De minister van Justitie bepaalt de hoogte van dit percentage, dat jaarlijks door de Rijksoverheid wordt vastgelegd. Dit percentage wordt elk half jaar berekend op basis van de rentestand van de Europese Centrale Bank (ECB), zoals de Rijksoverheid aangeeft.
Om de wettelijke rente te berekenen, gebruikt u de formule: hoofdsom vermenigvuldigd met het wettelijke rentepercentage en de tijd. Als partijen geen specifieke afspraken maken, wordt deze rente als samengestelde rente berekend. Bijvoorbeeld, bij een hoofdsom van €2.000 die gedurende één jaar onderhevig is aan de wettelijke rente van 7% (voor niet-handelstransacties), bedraagt de enkelvoudige rente circa €140. U vindt de actuele hoogte van de wettelijke rente op de website van de Rijksoverheid.
De marktconforme rente voor een onderhandse lening stelt u vast door te vergelijken met de rentes van commerciële geldverstrekkers. U kijkt dan naar wat banken en hypotheekaanbieders vragen voor leningen met een vergelijkbare looptijd en rentevaste periode. Een redelijke rente is ongeveer gelijk aan de rente die een bank zou rekenen voor een soortgelijke financiering, bijvoorbeeld 6,5% voor een persoonlijke lening van €15.000 met een looptijd van 60 maanden. Dit helpt om de wettelijke rente voor onderhandse leningen marktconform te houden. Het is belangrijk dat de afgesproken rente niet veel afwijkt van de gangbare bankrente. Bij €15.000 over 60 maanden tegen 6,5% betaalt u circa €293,49 per maand; totale rente circa €2.609. De hoogte van de marktconforme rente wordt verder beïnvloed door factoren zoals het risicoprofiel van de lener en de algemene marktomstandigheden.
Afwijkende renteafspraken bij een onderhandse lening kunnen leiden tot fiscale gevolgen, vooral als de rente te laag is. De Belastingdienst ziet een te lage rente of het ontbreken ervan als een schenking. Dit kan schenkbelasting veroorzaken, die oploopt tot 40%. Een rentepercentage lager dan 6% kan al leiden tot een fiscale correctie. Bij een onderhandse lening van €20.000 tegen bijvoorbeeld 3% rente, terwijl een marktconforme rente 6,5% zou zijn, kan het verschil van 3,5% (€700 per jaar) als schenking worden aangemerkt. Hierover kan tot 40% schenkbelasting verschuldigd zijn, wat neerkomt op maximaal €280 per jaar. Om deze risico’s te vermijden, is het belangrijk een marktconforme rente te hanteren. De Belastingdienst houdt rekening met zowel vaste als variabele rentes bij de beoordeling. Een gebrekkige onderbouwing van de rente, vooral bij zakelijke leningen, kan eveneens discussies met de fiscus opleveren.
Om een rechtsgeldig leencontract voor een onderhandse lening op te stellen, is een schriftelijke overeenkomst essentieel. Een leningsovereenkomst is essentieel om de lening juridisch bindend te maken. De Belastingdienst stelt dat de lening schriftelijk moet zijn vastgelegd in een leningsovereenkomst. Een schriftelijke leningsovereenkomst is dus een vereiste voor de lening. Alle afspraken over een onderhandse lening moeten goed vastgelegd worden in een contract. Het is belangrijk dat deze afspraken in een contract worden vastgelegd.
Het contract moet de hoogte van het bedrag, het rentepercentage en de datum van rentebetaling omvatten. Leg het geleende bedrag, rentepercentage, aflossingsschema, looptijd en afspraken bij overlijden of faillissement van de lener vast. Een contract omvat ook rente, looptijd, aflossing en afspraken bij tegenslag. U kunt het contract samen opstellen en ondertekenen, of het laten vastleggen bij een notaris.
Bij het vaststellen van de rente voor een onderhandse lening is het cruciaal dat deze marktconform is. Dit is essentieel om te voorkomen dat de Belastingdienst de lening (deels) als een schenking beschouwt. De actuele rentepercentages zijn afhankelijk van diverse factoren, zoals het leenbedrag, de looptijd, de financiële situatie van de lener en of de lening gedekt of ongedekt is. Ongedekte leningen, die een hoger risico met zich meebrengen, kennen doorgaans hogere rentetarieven.
Om een marktconforme rente te bepalen, kunt u de rentetarieven van vergelijkbare leningen bij commerciële aanbieders als benchmark gebruiken. Persoonlijke leningen dienen hierbij vaak als een goede indicatie voor ongedekte onderhandse leningen. Momenteel liggen de vaste rentepercentages voor persoonlijke leningen bijvoorbeeld tussen de 7,99% en 11,99%, afhankelijk van de aanbieder en het profiel van de lener.
De Belastingdienst biedt zelf ook richtlijnen en voorbeelden. Zo bevat een document voorbeelden van rentepercentages voor familieleningen, wat een specifieke vorm is van een onderhandse lening. Als u bijvoorbeeld een onderhandse lening van €1.000 verstrekt tegen een rente van 7,99%, dan betaalt de lener jaarlijks circa €79,90 aan rente. Deze renteafspraken en alle andere voorwaarden dienen duidelijk te worden vastgelegd in de leningsovereenkomst.
Onderhandse leningen met wettelijke rente hebben zowel voordelen als nadelen. Het grootste voordeel is de flexibiliteit: u kunt het rentepercentage zelf bepalen. Dit biedt ruimte voor maatwerk.
Er zijn ook belangrijke aandachtspunten. De afgesproken rente moet marktconform zijn, anders kan de Belastingdienst ingrijpen. Bijvoorbeeld, bij een lening van €5.000 over 36 maanden tegen een rente van 11,99% betaalt u circa €165,60 per maand; de totale rentekosten bedragen dan circa €961,60. Als u wel rente afspreekt, maar het bedrag niet vastlegt, geldt de wettelijke rente. Ook wordt de wettelijke rente automatisch toegepast wanneer een lening niet op tijd wordt terugbetaald, zelfs zonder uitdrukkelijke afspraak daarover, of als de contractuele rente om een andere reden niet overeind blijft. In deze situaties wordt de wettelijke rente berekend als samengestelde rente.
De verschillen tussen een persoonlijke lening en een onderhandse lening zijn groot. Een onderhandse lening is geld lenen van een particulier, vaak familie, en wordt niet openbaar aangeboden door een traditionele financiële instelling. Dit heeft belangrijke gevolgen voor de voorwaarden.
Een onderhandse lening wordt ook wel een familiebank of familielening genoemd. Hieronder ziet u de belangrijkste verschillen:
| Kenmerk | Persoonlijke lening (bank) | Onderhandse lening (particulier) |
|---|---|---|
| Aanbieder | Traditionele financiële instelling | Particulier (familiebank) |
| Openbaar aanbod | Ja | Nee |
| Rente bepaling | Vastgesteld door de bank | Vrij te bepalen, moet marktconform zijn |
| BKR-registratie | Ja | Nee |
| Maandlasten | Mogelijk hoger | Kunnen lager zijn |
| Overeenkomst | Bankvoorwaarden | Schriftelijk vastgelegd (bedrag, rente, datum) |
De keuze tussen deze twee leningvormen hangt af van uw situatie. Lenen van familie via een onderhandse lening biedt voordelen ten opzichte van een lening bij een bank of externe investeerder. Toch is het een misvatting dat deze informele lening geen schriftelijke afspraken vereist. Het vereist wel een duidelijke schriftelijke overeenkomst die het bedrag, rentepercentage en de datum van rentebetaling vastlegt. Voor wie flexibiliteit zoekt en geen BKR-registratie wil, is de onderhandse lening een passendere optie.
Het is mogelijk om een zakelijke lening af te sluiten zonder jaarcijfers. In 2026 is zakelijk geld lenen zonder jaarcijfers mogelijk, en het maximale leenbedrag kan oplopen tot €100.000. Dit biedt een oplossing voor ondernemers die nog geen volledige jaarcijfers kunnen overleggen. U kunt de zakelijke lening zonder jaarcijfers hier aanvragen.
Wel zijn er aandachtspunten. Door het verhoogde risico gelden vaak hogere rentetarieven en soms is dit type lening duurder dan een lening met jaarcijfers. Uw onderneming moet minimaal 12 maanden bestaan en u moet beschikken over een zakelijke bankrekening. De beoordeling gebeurt op basis van recente banktransacties en de omzet van de laatste 6 tot 12 maanden. Voor startende ondernemers zonder jaarcijfers is een lening bij een bank lastiger te verkrijgen; inzicht in de privésituatie, zoals inkomsten en vaste lasten, is dan vereist. Vaak zijn de maximale leenbedragen lager, en ook de rentekosten liggen vaak hoger.
De wettelijke rente kan maximaal twee keer per jaar door de minister van Justitie worden vastgesteld, hoewel dit meestal eenmaal per jaar gebeurt. Volgens de Rijksoverheid wordt de berekening hiervan elk half jaar op basis van de ECB-rente gedaan. Deze rente geldt als partijen wel rente afspreken, maar het bedrag niet vastleggen. Ook wordt de wettelijke rente toegepast in schadevergoedingen of vonnissen. Er zijn twee soorten wettelijke rente: de wettelijke handelsrente voor zakelijke transacties en de wettelijke rente voor consumentenovereenkomsten. De wettelijke rente is een enkelvoudig rentepercentage, gelijk aan de wettelijke rente bij verzuim, zonder rente op rente. Een schuldeiser mag wel rente over rente aanrekenen, berekend op jaarbasis. Dit alles is gebaseerd op de wet, en een verzochte wettelijke rente wordt altijd toegewezen. De uiteindelijke kosten van de wettelijke rente zijn afhankelijk van het vastgestelde percentage, de hoogte van het verschuldigde bedrag en de duur van het verzuim.
De Belastingdienst controleert de renteafspraken bij een onderhandse lening nauwkeurig. Zij verwachten een uitleg voor het afgesproken rentepercentage en controleren of deze marktconform is. Is de rente aanzienlijk lager dan marktconform, dan kan de lening als schenking worden gezien. Dit kan leiden tot twijfel over de zakelijkheid van de lening, zoals de Belastingdienst zelf aangeeft. Bij een lening van €25.000 over 60 maanden tegen 5,5% betaalt u circa €477,40 per maand; de totale rente bedraagt dan circa €3.644. Bij een onzakelijke overeenkomst kan de Belastingdienst de rente corrigeren, ook als deze te hoog is. Afwijkingen van de marktconforme rente zijn mogelijk, maar zonder vaste marge en afhankelijk van de situatie. Zelfs een belastinginspecteur of rechter kan de rente in de overeenkomst aanpassen.
U kunt de rente van een onderhandse lening tussentijds aanpassen, maar dit heeft altijd financiële gevolgen. De rente, inclusief het percentage en de rentevaste periode, wordt vastgelegd in de leningsvoorwaarden. Een tussentijdse wijziging van de rentesystematiek, zoals van vast naar variabel of andersom, is alleen mogelijk indien dit in de oorspronkelijke overeenkomst is opgenomen of na onderling overleg en schriftelijke vastlegging. Afhankelijk van de gemaakte afspraken kan de rente tijdens de looptijd stijgen of dalen. Bij een lening van €10.000 over 36 maanden tegen 7% betaalt u circa €308,76 per maand; de totale rente bedraagt dan circa €1.115. Elke aanpassing van de rente heeft directe invloed op de maandelijkse lasten en de totale kosten van de lening.
Nee, een onderhandse lening is niet altijd fiscaal aftrekbaar; dit hangt af van het doel en de voorwaarden. De rente is fiscaal aftrekbaar wanneer u het geleende geld gebruikt voor de aankoop of verbouwing van een eigen woning. Om aftrekbaar te zijn, moet de lening voldoen aan specifieke voorwaarden en aangemeld worden bij de Belastingdienst. Een onderhandse akte, die de verklaringen van partijen vastlegt, bewijst aan de Belastingdienst dat het een lening is met een marktconform rentepercentage. Onderhandse leningen kunnen ook dienen als zakelijke financiering. Bij zo’n lening, zoals een Shareholders Loan (SHL), wordt de contractuele rente jaarlijks als fiscale aftrekpost gepresenteerd, zelfs als deze bijgeschreven wordt bij de hoofdsom en niet direct wordt voldaan. Dergelijke structuren creëren soms een verschil tussen investeringsrendementen en renteaftrek. Let op: Preferred Equity Certificates (PEC’s) gelden naar Nederlands recht als eigen vermogen, niet als leningen.