De rente over een lening wordt doorgaans berekend over het uitstaande bedrag van de hoofdsom, vermenigvuldigd met het afgesproken rentepercentage over de looptijd. Dit jaarlijkse percentage bepaalt de totale leningkosten en hangt af van meerdere factoren.
Rekenvoorbeeld: Bij een lening van €1.000 tegen een illustratief jaarlijks rentepercentage van 6%, betaalt u in het eerste jaar circa €60 aan rente, ervan uitgaande dat er nog geen aflossingen zijn gedaan. In de praktijk wordt rente vaak maandelijks berekend over het resterende bedrag, waardoor het totale rentebedrag over de looptijd kan variëren.
Op deze pagina leert u de formules en methodes om zelf te berekenen hoeveel rente u betaalt.
Rente is de prijs die u betaalt voor het lenen van geld. Het is de vergoeding die de kredietverstrekker ontvangt voor het risico en de mogelijkheid die zij u biedt om over kapitaal te beschikken. U betaalt rente over het openstaande bedrag van de lening, wat een vast onderdeel is van uw maandelijkse aflossing. De totale kosten van een lening bestaan uit deze rente en de afbetaling van de hoofdsom.
Rekenvoorbeeld: Bij een lening van €1.000 tegen een illustratief jaarlijks rentepercentage van 7%, betaalt u maandelijks circa €5,83 aan rente over het openstaande bedrag (€1.000 0,07 / 12). Dit bedrag neemt af naarmate u aflost op de hoofdsom.
Een leningnemer betaalt altijd rente over een lening, omdat de kredietverstrekker een vergoeding vraagt voor het tijdelijk uitlenen van geld. Dit principe geldt breed: van persoonlijke leningen en slottermijnen bij autoleningen tot hypotheken voor een woning. Het exacte rentepercentage kan overigens per bank of kredietverstrekker verschillen, afhankelijk van diverse factoren zoals uw kredietwaardigheid en de marktomstandigheden.
De rente over een lening wordt bepaald door diverse factoren die de kredietverstrekker beoordeelt. In Nederland spelen de leenvorm, het leenbedrag, de looptijd en de voorwaarden een rol bij de rentebepaling. Over het algemeen is de rente op grotere leningen lager dan op meerdere kleinere leningen.
Rekenvoorbeeld: Bij een lening van €5.000 over 24 maanden tegen een illustratief jaarlijks rentepercentage van 6,5%, betaalt u maandelijks circa €223,62. De totale rentekosten over de gehele looptijd bedragen dan ongeveer €366,88.
Daarnaast kijkt de kredietverstrekker naar uw persoonlijke situatie, zoals inkomen, vaste lasten en leeftijd. De komende secties gaan dieper in op hoe de looptijd, het leenbedrag en het type rente uw leenkosten beïnvloeden.
De looptijd van de lening bepaalt de periode waarin je de lening terugbetaalt; dit geeft de termijn aan waarbinnen de lening wordt afgelost. Deze periode staat vast bij een persoonlijke lening. Vaak zie je looptijden van 12, 24, 36, 48, 60 of 72 maanden. Sommige leningen hebben een maximale duur van 10 jaar, terwijl andere tot 180 maanden kunnen lopen. De looptijd van een lening hangt soms samen met de leeftijd van de lener. Bij het afsluiten van een lening, zoals een persoonlijke lening van €85.000, is het belangrijk om op de looptijd te letten.
Het leenbedrag is het bedrag dat u gefinancierd wilt hebben; dit vormt de basis van uw lening. De leenvorm, zoals een persoonlijke lening of een financial lease, bepaalt hoe dit bedrag wordt terugbetaald. Bij een financial lease is het leasebedrag het bedrag dat de klant wil financieren, vaak via een maandelijkse betaling. Een hoger leenbedrag kan soms leiden tot een lager rentepercentage. Het is dus belangrijk om zowel het gewenste bedrag als de leenvorm goed te overwegen.
Bij een lening kiest u tussen een vast of variabel rentepercentage. Rentetarieven voor kredieten bestaan uit deze twee hoofdtypen. Een vaste rente blijft gelijk voor de afgesproken periode, wat zorgt voor voorspelbare maandlasten. Een variabele rente daarentegen kan stijgen of dalen gedurende de looptijd van de lening, waardoor uw maandelijkse kosten kunnen fluctueren. Dit betekent dat een variabele rente schommelt en de aanbieder deze tussentijds kan wijzigen. De rente van een doorlopend krediet of creditcard is bijvoorbeeld vaak variabel. Volgens de Belastingdienst hangt de hoogte van het rentetarief af van deze keuze. Daarom is het belangrijk om bij het vergelijken van een lening hier goed op te letten.
Rekenvoorbeeld: Bij een persoonlijke lening van €10.000 over 60 maanden tegen een vast rentepercentage van 7,5% (dit percentage is illustratief en dient ter voorbeeld) betaalt u maandelijks circa €200. Dit bedrag omvat zowel aflossing als rente.
De berekening van de rente over een lening vereist het geleende bedrag, de looptijd en de maandtermijn. Deze vergoeding, ook wel debetrentevoet genoemd, bedraagt een jaarlijks percentage van het leenbedrag en is altijd op jaarbasis. De rente van een lening hangt af van de hoofdsom, het rentepercentage en de periode. Of het nu gaat om een leasecontract, een hypothecaire lening of een familielening — de rente is altijd een vergoeding voor het beschikbaar stellen van de hoofdsom.
Rekenvoorbeeld: Bij een lening van €5.000 over 36 maanden tegen een illustratief jaarlijks rentepercentage van 6,5%, betaalt u in totaal circa €520 aan rente over de gehele looptijd. Dit bedrag komt bovenop de aflossing van de hoofdsom.
Hieronder leest u meer over eenvoudige en samengestelde rentemethodes.
De meest eenvoudige manier om rente te berekenen is met de basisformule: Hoofdsom × Rentepercentage × Tijd. Deze formule berekent enkelvoudige rente, altijd over de oorspronkelijke inleg. Een renteberekening moet bepalen of deze enkelvoudig of samengesteld is. Rekenvoorbeeld: Bij €10.000 spaargeld met 4% rente per jaar ontvangt u na één jaar €400 rente. Voor annuïteitenleningen en lineaire hypotheken is het rentepercentage of de jaarlijkse rentevoet een vereiste invoer. Hierbij wordt het deel van de maandelijkse aflossing voor interesten vaak bepaald door het openstaand saldo maal de maandelijkse rentevoet. Bij een lineaire hypotheek vermenigvuldig je de restschuld met het jaarlijkse rentepercentage en deelt door 12 maanden. Ook de rente in een leasecontract kan berekend worden.
Samengestelde rente betekent dat u rente betaalt over rente. Bij een lening wordt de rente die gedurende een periode verschuldigd is, toegevoegd aan de hoofdsom, waarna in de volgende periode rente wordt berekend over dit hogere bedrag. Dit is de standaardmethode voor de meeste leningen, zoals annuïteitenleningen, en verschilt van enkelvoudige rente, die alleen over het oorspronkelijke leenbedrag wordt berekend.
Een aflossingsschema is een gedetailleerd overzicht van de terugbetalingen van uw lening. Het toont voor elke termijn (meestal maandelijks) hoe het betaalde bedrag is opgesplitst in aflossing van de hoofdsom en rentekosten. Om een aflossingsschema op te stellen en het maandbedrag te berekenen, heeft u drie kerngegevens nodig: het geleende bedrag, de looptijd van de lening en de nominale jaarlijkse rentevoet.
U berekent het maandbedrag met een specifieke formule, die rekening houdt met de samengestelde rente. Rekenvoorbeeld: Bij een lening van €15.000 over 60 maanden tegen 6,5% rente op jaarbasis, betaalt u maandelijks circa €296,04. Een aflossingsschema toont dan hoe dit maandbedrag in de beginfase voornamelijk uit rente bestaat, terwijl het aandeel aflossing van de hoofdsom geleidelijk toeneemt.
Een Excel-sjabloon kan u helpen bij het nauwkeurig berekenen van deze periodieke aflossingen en de totale rentekosten over de looptijd. Het aflossingsschema geeft ook inzicht in de totaal betaalde rente, die in sommige gevallen fiscaal aftrekbaar kan zijn. Houd er rekening mee dat de rente gedurende de looptijd kan wijzigen (bij variabele rentes), waardoor het aflossingsschema en de totale kosten anders kunnen uitpakken.
Een persoonlijke lening kenmerkt zich door een vaste rente, een vaste looptijd en vaste maandlasten. U betaalt ook vaste af te lossen bedragen. Om de rente te berekenen bij een persoonlijke lening, gebruikt u een specifieke formule.
Het maandbedrag van een annuïteitenlening wordt berekend met de formule: Maandbedrag = Hoofdsom × [r × (1 + r)^n] ÷ [(1 + r)^n – 1]. Hierin staat ‘r’ voor de maandrente, die u berekent door de jaarrente te delen door 12. De ‘n’ staat voor het totaal aantal maandelijkse betalingen, wat de looptijd in jaren vermenigvuldigd met 12 is. Rekenvoorbeeld: Voor een persoonlijke lening van €20.000 met 5% rente en 5 jaar looptijd, ziet de berekening eruit als €20.000 × [0,4167% × (1 + 0,4167%)^60] ÷ [(1 + 0,4167%)^60 – 1]. Dit resulteert in een maandbedrag van €377,42. De totale kosten over de gehele looptijd bedragen dan €22.645.
Een online rente calculator is een handige tool om snel inzicht te krijgen in de kosten van een lening. Het aanvragen van een online lening begint vaak met het berekenen van de lening met zo’n rekentool. U kunt hiermee de kosten en bijbehorende rente per leenbedrag berekenen. Het mooie hiervan is dat u verschillende scenario’s snel kunt doorrekenen. Denk aan het vergelijken van maandlasten en totale kosten bij variabele leenbedragen, rente en looptijd.
Rekenvoorbeeld: Bij een lening van €10.000 over 36 maanden (3 jaar) tegen 5% jaarrente, betaalt u maandelijks circa €299,71. De totale kosten over de gehele looptijd bedragen dan €10.789,56, waarvan €789,56 aan rente.
Een persoonlijke lening calculator toont bijvoorbeeld de invloed van de looptijd op de totale rentekosten. Ook voor een zakelijke hypotheek of autolening zijn er online tools die direct inzicht geven in rente en maandbedrag. Een online simulatie geeft inzicht in de rentevoet en maandelijkse afbetaling. Deze calculators, soms ook als app beschikbaar, laten u de jaarlijkse rente en verschillende bedragen aanpassen voor simulaties. Een belangrijk punt is dat de online berekening van maandlasten vaak indicatief is.
De totale kosten van een lening bestaan uit meer dan alleen de rente. Het Jaarlijks Kostenpercentage (JKP) vat dit samen. Dit JKP omvat de nominale rentevoet en alle verplichte kosten die u betaalt voor de lening. Denk hierbij aan afsluitkosten, administratiekosten, of eventuele taxatiekosten bij een hypotheek. Voor een persoonlijke lening zijn deze totale kosten vooraf inzichtelijk en duidelijk, omdat ze naast de hoofdsom en rente ook eventuele andere vaste kosten omvatten.Rekenvoorbeeld: Bij een lening van €5.000 over 24 maanden tegen een nominale jaarrente van 6%, betaalt u maandelijks circa €221,60. De totale aflossing over de gehele looptijd bedraagt dan €5.318,40, waarvan €318,40 aan rente. Als er naast deze rente ook eenmalige afsluitkosten van €50 in rekening worden gebracht, dan zijn de totale kosten van de lening €318,40 (rente) + €50 (afsluitkosten) = €368,40. Dit hogere bedrag wordt meegenomen in het JKP, wat een completer en realistischer beeld geeft van de werkelijke prijs van de lening.
Naast de rente en het Jaarlijks Kostenpercentage (JKP) zijn er diverse andere kosten en voorwaarden die uw financiële situatie en de totale prijs van een lening beïnvloeden. Deze ‘overige kosten’ kunnen zowel direct gerelateerd zijn aan de lening als indirect van invloed zijn op uw aflossingscapaciteit.
Direct gerelateerde kosten kunnen variëren per type lening. Bij zakelijke leningen en hypotheken ziet u bijvoorbeeld vaak notariskosten voor het opstellen van akten, taxatiekosten voor de waardebepaling van onderpand, en bemiddelingskosten voor de diensten van een adviseur. Ook kunnen er kosten zijn voor verplichte verzekeringen, zoals een overlijdensrisicoverzekering bij een hypotheek, of periodieke administratiekosten die maandelijks of jaarlijks in rekening worden gebracht. Deze kosten, hoewel soms niet direct onderdeel van de rente, zijn essentieel voor het afsluiten of beheren van de lening en verhogen de totale lasten.
Daarnaast zijn er bredere uitgaven die, hoewel niet direct onderdeel van de lening zelf, uw financiële ruimte bepalen. Denk hierbij aan niet-dagelijkse uitgaven voor kinderen, abonnementen, of onverwachte kosten. Het is cruciaal om al deze kostenposten inzichtelijk te hebben voor een compleet financieel beeld, zodat u een realistisch beeld krijgt van uw aflossingscapaciteit.
Rekenvoorbeeld: Bij een lening van €15.000 over 60 maanden tegen een nominale jaarrente van 5,5%, betaalt u maandelijks circa €287,79 aan hoofdsom en rente. Als er naast deze rente ook maandelijkse administratiekosten van €7,50 in rekening worden gebracht, dan stijgt uw totale maandelijkse last naar circa €295,29. De totale administratiekosten over de gehele looptijd bedragen dan €450 (€7,50 x 60 maanden), wat bovenop de rentekosten van circa €2.267,40 komt, en daarmee de totale kosten van de lening verder verhoogt.
De wettelijke rente en overeengekomen rente zijn twee manieren waarop rente bij leningen kan worden vastgesteld. Wettelijke rente geldt wanneer er wel rente is afgesproken, maar het percentage niet is vastgelegd, of als er helemaal geen afspraak over rente is gemaakt. De formule voor het berekenen van wettelijke rente is Hoofdsom × Wettelijk rentepercentage × Tijd. De wettelijke rente wordt op jaarbasis over de hoofdsom berekend. Als hierover geen specifieke afspraken zijn gemaakt, dient deze als samengestelde rente berekend te worden.
Rekenvoorbeeld: Stel u heeft een openstaande hoofdsom van €2.000 en de wettelijke rente van 7% is hierop van toepassing. Als de betaling 3 maanden te laat is, bedraagt de verschuldigde wettelijke rente circa €35 (€2.000 x 7% x 3/12 jaar).
Bij een onderhandse lening moet de overeengekomen rente altijd marktconform zijn. Dit betekent dat de rente niet veel mag afwijken van wat een bank gemiddeld zou vragen. Volgens de Belastingdienst moet de rente die u betaalt over een onderhandse lening overeenkomen met de rente bij een bank of andere financiële instelling. Een voorbeeldcontract kan de rente vastleggen als de dan geldende wettelijke rente, vermeerderd met 0,5%. Zo blijft de rente redelijk en vergelijkbaar met de markt.
Om de rente over uw lening te vergelijken, focust u op drie essentiële factoren: de hoofdsom (het geleende bedrag), het rentepercentage op jaarbasis en de looptijd van de lening. Deze elementen bepalen gezamenlijk de totale kosten van uw lening en de hoogte van uw maandelijkse aflossing. Hoe hoger het geleende bedrag en hoe langer de looptijd, hoe meer rente u in totaal betaalt, zelfs bij hetzelfde rentepercentage.
Het rentepercentage dat u aangeboden krijgt, hangt ook af van uw persoonlijke en financiële situatie, zoals uw inkomen en kredietwaardigheid.
Rekenvoorbeeld: Stel u wilt €10.000 lenen over 60 maanden (5 jaar). Bij een rente van 8,5% op jaarbasis (een gangbaar tarief voor persoonlijke leningen), betaalt u maandelijks circa €205,10. Over de gehele looptijd komt dit neer op een totaalbedrag van €12.306, waarvan €2.306 aan rentekosten. Dit voorbeeld toont duidelijk aan hoe de rente de uiteindelijke kosten beïnvloedt.
Om de beste deal te vinden, is het cruciaal om rentetarieven van verschillende aanbieders met elkaar te vergelijken. Zoek naar de laagste persoonlijke lening rentes om te zien wat er mogelijk is. Hoewel de focus hier ligt op persoonlijke leningen, kan de rente ook in andere financieringsvormen, zoals een leasecontract, op vergelijkbare wijze berekend worden.
Een persoonlijke lening is een financieringsvorm met een vaste rente, een vaste looptijd en vaste maandlasten. Voor de berekening van de rente zijn het oorspronkelijk geleende bedrag en de looptijd nodig. De formule voor het maandbedrag van zo’n annuïteitenlening is Hoofdsom × [r × (1 + r)^n] ÷ [(1 + r)^n – 1]. Hierin staat ‘r’ voor de maandrente (jaarrente ÷ 12) en ‘n’ voor het totaal aantal maandelijkse betalingen (looptijd in jaren × 12).
De formule om de rente te berekenen is erg ingewikkeld. Toch is het rentebedrag van de eerste maandelijkse betaling eenvoudig: Hoofdsom × maandrente. Daarna berekent u het rentebedrag van elke maand door de restschuld te vermenigvuldigen met de maandrente. Wilt u weten wat een lening u kost? Vergelijk dan persoonlijke leningen om uw opties te zien. De totale rente over de looptijd berekent u als Termijnbedrag x (Theoretische) Looptijd -/- leenbedrag. Dit geeft direct inzicht in de totale kosten.
Bij geld lenen zijn de details van renteberekening en aflossingsmethoden cruciaal voor uw totale kosten. U moet goed begrijpen wat de hoofdsom is, het bedrag waarover rente wordt berekend. Ook het rentepercentage, uitgedrukt als decimaal, en de tijd, meestal in jaren, zijn belangrijke onderdelen. De basisformule voor renteberekening gebruikt deze elementen. Let op de impact van samengestelde rente; dit kan het eindbedrag aanzienlijk verhogen. Wilt u weten welke lening bij u past? Bekijk dan uw leenopties.
Bij een lineaire lening betaalt u elke maand een vast deel van de hoofdsom af. Dit wordt berekend door de hoofdsom te delen door het totale aantal maanden. Het totale maandbedrag bij zo’n lening bestaat uit deze aflossing plus de rente. Het rentedeel van uw maandelijkse betaling berekent u door de restschuld te vermenigvuldigen met de maandrente. Het aflossingsdeel per maand is dan het totale maandbedrag min dit rentebedrag. Bereken altijd de cumulatieve rente over de gehele looptijd om de werkelijke totale kosten te zien.
Bij een persoonlijke lening is de rente altijd vast. Dit betekent dat de rente gedurende de hele looptijd van de lening hetzelfde blijft. U betaalt hierdoor ook vaste bedragen terug, wat rust geeft in uw maandelijkse budget. De rente van een persoonlijke lening is vaak voordeliger dan die van een leasecontract of een koop op afbetaling. Soms is de rente zelfs fiscaal aftrekbaar, afhankelijk van de voorwaarden.
Hoewel de exacte interne berekeningsmethoden per aanbieder kunnen verschillen en niet altijd in detail openbaar zijn, wordt de maandelijkse aflossing en rente voor u als consument doorgaans berekend op basis van een annuïteitenprincipe. Hierbij betaalt u elke maand een vast bedrag, bestaande uit een deel aflossing en een deel rente. In het begin betaalt u relatief meer rente en minder aflossing; naarmate de lening vordert, verschuift dit naar meer aflossing en minder rente. De rente wordt altijd berekend over de resterende hoofdsom.
Rekenvoorbeeld: Bij een persoonlijke lening van €10.000 met een looptijd van 60 maanden (5 jaar) en een illustratieve vaste rente van 7% per jaar, betaalt u maandelijks circa €198. Over de gehele looptijd betaalt u dan in totaal €11.880 terug, waarvan €1.880 aan rente. Dit voorbeeld illustreert hoe de totale kosten en maandelijkse lasten zijn opgebouwd, waarbij de rente over de resterende hoofdsom wordt berekend.
Vaste en variabele rente zijn twee belangrijke typen rente, vooral bij hypotheken. Een vaste rente blijft gelijk gedurende de afgesproken looptijd van uw lening. Dit geeft u zekerheid over uw maandlasten. Een variabele rente beweegt mee met de markt. Dit betekent dat uw rente kan stijgen of dalen, afhankelijk van de economische ontwikkelingen. Voor persoonlijke leningen is de rente in Nederland doorgaans altijd vast. U weet dus precies waar u aan toe bent.
Rekenvoorbeeld: Bij een persoonlijke lening van €5.000 met een looptijd van 36 maanden en een vaste rente van 6,5% per jaar, betaalt u maandelijks circa €152,02. Over de gehele looptijd betaalt u dan in totaal €5.472,72 terug, waarvan €472,72 aan rente. Dit illustreert de voorspelbaarheid van de maandelijkse lasten bij een vaste rente.
De looptijd van je lening heeft een directe invloed op de totale rente die je betaalt. Hoe langer de looptijd, hoe hoger de totale rentekosten uitvallen, omdat je over een langere periode rente betaalt over het uitstaande bedrag. Een langere looptijd zorgt wel voor lagere maandelijkse kosten, wat de lening toegankelijker kan maken. Echter, de totale rente die je over het geleende bedrag betaalt, wordt hierdoor hoger. De gekozen looptijd is dus bepalend voor zowel je maandlasten als de totale kosten van de lening.
Rekenvoorbeeld: Bij een persoonlijke lening van €10.000 met een rente van 7,9% per jaar, ziet de invloed van de looptijd er als volgt uit:
Dit voorbeeld toont duidelijk aan dat een langere looptijd weliswaar de maandelijkse lasten verlaagt, maar de totale rente die u betaalt aanzienlijk verhoogt.
Voor een persoonlijke lening is de rente doorgaans vast. Dit betekent dat de rente die u bij aanvang van de lening overeenkomt, gedurende de gehele looptijd gelijk blijft. U kunt deze rente dus niet tussentijds aanpassen. De hoogte van deze jaarlijkse rente hangt af van het geleende bedrag en de kredietwaardigheid, en is een belangrijk onderdeel van uw maandelijkse lasten.
Rekenvoorbeeld: Stel, u sluit een persoonlijke lening af van €5.000 met een looptijd van 48 maanden tegen een vaste rente van 6,5% per jaar. Uw maandelijkse aflossing en rentebedrag blijft dan gedurende de hele looptijd hetzelfde. U betaalt maandelijks circa €119,20. Over de gehele looptijd betaalt u dan in totaal circa €721,60 aan rente. Dit bedrag staat vast en verandert niet, wat zorgt voor financiële duidelijkheid en voorspelbaarheid.
Bij hypotheken ligt dit anders; de hypotheekrente kan soms wel aangepast worden tijdens de rentevaste periode, bijvoorbeeld als u meer rente betaalt dan de actuele hypotheekrente. Dit is vaak mogelijk door over te sluiten naar een lagere rente, afhankelijk van de hypotheekvoorwaarden en eventuele boeterentes. Ook de looptijd van een lening kan soms later aangepast worden via herfinanciering, zowel bij de eigen bank als bij een andere bank. Herfinanciering betekent dat u een nieuwe lening afsluit om de oude af te lossen, waarbij u dan profiteert van de actuele rentetarieven en eventueel een nieuwe looptijd. Zelfs een zakelijke lening kan tussentijds gewijzigd worden door middel van herfinanciering.
De wettelijke rente geldt wanneer rente is afgesproken, maar het exacte percentage niet is vastgelegd, of wanneer er sprake is van een te late betaling. Er zijn twee typen: de enkelvoudige wettelijke rente en de wettelijke handelsrente. De enkelvoudige rente is een percentage zonder rente op rente en wordt niet over de reeds verschuldigde rente berekend. Deze geldt voornamelijk voor niet-handelstransacties, zoals tussen consumenten onderling of tussen een consument en een bedrijf. De wettelijke handelsrente daarentegen wordt wel berekend als rente op rente. Deze handelsrente geldt voor transacties tussen ondernemingen of met overheidsinstanties en wordt berekend over het bedrag dat te laat is betaald.
De Rijksoverheid berekent de wettelijke rente elk half jaar op basis van de ECB-rente. U kunt de actuele hoogte vinden op de website van de Rijksoverheid, waarbij deze rente bijvoorbeeld per 1 januari 2024 wordt vastgesteld.
Rekenvoorbeeld: Stel, een zakelijke factuur van €10.000 wordt 30 dagen te laat betaald. Met een wettelijke handelsrente van 12% per jaar (geldig vanaf 1 januari 2024), bedraagt de verschuldigde rente dan circa €98,63 (€10.000 x 12% / 365 dagen x 30 dagen). Dit is een extra kostenpost die bovenop het oorspronkelijke factuurbedrag komt.
Let op: u kunt de wettelijke rente niet altijd naast een contractuele boete vorderen, tenzij dit expliciet is afgesproken.