Als zelfstandige heb je gemiddeld dit bedrag meer schuld dan een werknemer

Huishoudens waarvan het inkomen vooral uit zelfstandig werk komt, hadden op 1 januari 2024 gemiddeld € 117.300 aan schulden buiten de hypotheek; bij huishoudens met een werknemer als hoofdkostwinner was dat € 20.700. Dat blijkt uit de voorlopige cijfers in CBS StatLine over het vermogen van huishoudens. Zelfstandigen hebben zo'n schuld ook vaker: 72,2% tegenover 56,3%. Het verschil in het gemiddelde is € 96.600, maar de mediaan, het bedrag waar de helft onder zit, is € 3.100 bij zelfstandigen en € 700 bij werknemers. Een kleine groep met grote schulden bepaalt dus het gemiddelde.

Zelfstandigen hebben vaker én hogere schulden buiten de hypotheek

Het CBS noemt de post "schulden, overig". Daar vallen leningen voor consumptie onder, maar ook schulden voor de financiering van aandelen, obligaties en ander onroerend goed dan de eigen woning, en belasting- en zorgschulden. Bij zelfstandigen zit er dus vaker zakelijke of beleggingsfinanciering tussen dan bij werknemers. De cijfers gelden per huishouden en zijn gerekend over de huishoudens die zo'n schuld hebben.

Bron: CBS StatLine 83834NED, voorlopige cijfers. In totaal gaat het om 829,2 duizend huishoudens van zelfstandigen, waarvan 601,5 duizend zelfstandig ondernemers en 200,9 duizend directeur-grootaandeelhouders, tegenover 4.401,5 duizend huishoudens van werknemers.

Het gemiddelde zegt hier minder dan de mediaan

De directeur-grootaandeelhouder trekt het gemiddelde omhoog. Deze 200,9 duizend huishoudens hadden samen € 53,0 miljard aan overige schulden, gemiddeld € 326.500, met een mediaan van € 15.100. Zelfstandig ondernemers, de groep waar zzp'ers onder vallen, zitten veel dichter bij werknemers: gemiddeld € 39.800 en een mediaan van € 2.400. Dat laatste is € 1.700 meer dan de mediaan van werknemers.

De mediaan is voor een lezer die zichzelf wil vergelijken de betere maat. De helft van de zelfstandig ondernemers met een schuld buiten de hypotheek zit onder € 2.400, de helft van de werknemers onder € 700. Dat zijn bedragen in de orde van een roodstand, een creditcard of een telefoonkrediet, niet van een grote lening. Het gemiddelde van € 117.300 zegt vooral dat er zelfstandigen zijn met forse zakelijke of beleggingsschulden.

Wat kredietverstrekkers van zelfstandigen vragen

Een werknemer laat loonstroken zien; een zelfstandige moet zijn inkomen op een andere manier aantonen. Kredietverstrekkers vragen daarom jaarcijfers en belastingaangiften van de afgelopen jaren en een uittreksel van de Kamer van Koophandel. Welke stukken precies, en hoeveel jaar ze terugkijken, lees je bij persoonlijke lening voor zzp'ers. Een zakelijke schuld hoort bovendien thuis in een zakelijke financiering, niet in een persoonlijke lening; de mogelijkheden staan bij zakelijk krediet.

De leennormen van de VFN, die kredietverstrekkers gebruiken om te bepalen wat verantwoord is, rekenen met een toetsinkomen: het netto maandinkomen plus vakantiegeld. Een zelfstandige bouwt geen vakantiegeld op, dus die opslag valt weg. Dat scheelt meer dan je zou denken.

Rekenvoorbeeld

De leennormen zijn een indicatie; de kredietverstrekker beslist. Hieronder een alleenstaande huurder met € 900 huur en een eigen auto, bij 8% rente over 60 maanden, met en zonder vakantiegeld in het toetsinkomen. In de normen geldt € 2.812 netto als modaal en € 3.633 als anderhalf keer modaal.

Bij een modaal inkomen gaat het om € 148 vakantiegeld per maand. Die € 148 extra ruimte wordt bij 8% over 60 maanden een leenbedrag dat € 6.700 hoger ligt. Met een koopwoning in plaats van een huurwoning, bij een hypotheeklast van € 900, is het verschil nog groter in verhouding: met vakantiegeld € 12.200, zonder € 5.600. Een lening kost geld: € 14.200 lenen betekent bij 8% rente 60 maanden lang een maandlast die onder de ruimte van € 289,89 per maand moet blijven, en de rente daarover betaal je bovenop het bedrag.

Wat dit voor jou betekent

• Vergelijk jezelf met de mediaan, niet met het gemiddelde: de helft van de zelfstandig ondernemers met een schuld buiten de hypotheek zit onder € 2.400.
• Houd privé en zakelijk gescheiden. Een persoonlijke lening is bedoeld voor privé-uitgaven; voor de onderneming kijk je bij zakelijk krediet of, zonder jaarcijfers, bij zakelijk lenen zonder jaarcijfers.
• Zet je jaarcijfers, aangiften en KvK-uittreksel klaar voordat je een aanvraag doet; de lijst staat bij persoonlijke lening voor zzp'ers.
• Reken je leenruimte na zonder vakantiegeld met lening berekenen: bij een modaal inkomen scheelt dat volgens de normen € 6.700 in het leenbedrag.