Wanneer is een lening opeisbaar?

Een lening wordt opeisbaar wanneer de afgesproken termijn afloopt, of bij situaties zoals wanbetaling of faillissement van de lener. Dit betekent dat de geldverstrekker de lening kan terugvorderen en de volledige terugbetaling kan eisen. Bij leningen voor onbepaalde tijd gebeurt dit als de geldverstrekker de terugbetaling opeist. Heeft u een consumptief krediet, zoals een persoonlijke lening, dan mag de kredietverstrekker de lening alleen vervroegd opeisen in de gevallen die de wet noemt, bijvoorbeeld bij een betalingsachterstand van minstens twee maanden na een ingebrekestelling (artikel 7:77 BW). Voor de schenkbelasting wordt een leningsovereenkomst volgens de Belastingdienst als direct opeisbaar gezien bij een termijn van twee à drie maanden.

Wat betekent opeisbaarheid van een lening?

Opeisbaarheid van een lening betekent dat de leninggever het recht heeft om de terugbetaling van de lening te eisen. Dit kan inhouden dat de totale schuld vervroegd opeisbaar wordt gesteld, waardoor u de volledige lening direct moet terugbetalen. De leningsovereenkomst bevat vaak specifieke opeisingsgronden, zoals wanbetaling of faillissement van de lener. De bank kan de lening in dergelijke gevallen opzeggen.

Voor de schenkbelasting neemt zelfs een contractuele opzegtermijn van twee à drie maanden het karakter van directe opeisbaarheid niet weg. Denk aan een lening voor een eigen woning; daar kan de hoofdsom soms zonder waarschuwing vervroegd opeisbaar zijn bij faillissement. Een wijziging van zeggenschap bij de lener kan ook een opeisingsgrond zijn. Dit betekent dat u de voorwaarden van uw lening goed moet kennen.

Verschil tussen leningen van bepaalde en onbepaalde tijd

Het verschil tussen leningen van bepaalde en onbepaalde tijd draait om de vastheid van de looptijd. Een persoonlijke lening heeft een vastgestelde looptijd, die vooraf is bepaald. Dit betekent dat de periode van terugbetaling van de lening vaststaat. De rente op een lening wordt mede bepaald door deze looptijd; een kortere looptijd leidt tot snellere aflossing en minder totale rente, maar wel hogere maandlasten.

Een lening zonder afgesproken looptijd is aangegaan voor onbepaalde tijd, zoals de Belastingdienst aangeeft. Hierbij is het raadzaam om duidelijke afspraken te maken over de terugbetalingstermijn. Een doorlopend krediet heeft bijvoorbeeld geen vaste einddatum, in tegenstelling tot de vaste looptijd van een persoonlijke lening. Ook een onderhandse lening binnen de familie wordt vaak zonder vaste looptijd afgesloten.

Hieronder ziet u de belangrijkste verschillen:

Welke wettelijke regels bepalen de opeisbaarheid van een lening?

De wettelijke regels voor de opeisbaarheid van een lening zijn vastgelegd in de geldleningsovereenkomst en het Burgerlijk Wetboek. Deze overeenkomst beschrijft hoe en wanneer een geldbedrag moet worden terugbetaald. Een lening kan ineens opeisbaar worden bij wanprestatie, faillissement of overlijden van de schuldenaar.

Artikel 7A:1809 BW, dat de hoofdsom opeisbaar maakt als de rente twee jaar niet is betaald, geldt alleen voor een zogeheten altijddurende rente: een lening zonder aflossingsplicht. Voor een gewone lening bepaalt de overeenkomst wanneer de lening opeisbaar is. De schuldeiser kan de opeisbaarheid van leningbedragen ook laten intreden als de schuldenaar rente niet tijdig betaalt, of als roerende of onroerende zaken van de schuldenaar worden beslagen. Voor een geldlening van bepaalde tijd geldt dat de vordering tot terugbetaling opeisbaar wordt zodra de afgesproken termijn is verstreken. Als partijen geen datum voor opeisbaarheid hebben afgesproken, kan een rechter het tijdstip nader bepalen. De leningsovereenkomst moet ook afspraken bevatten over de gevolgen bij niet-terugbetaling.

Wanneer mag een kredietverstrekker een persoonlijke lening vervroegd opeisen?

Bij consumptief krediet, zoals een persoonlijke lening of een doorlopend krediet, beschermt de wet u tegen plotseling opeisen. Volgens artikel 7:77 BW mag een kredietverstrekker het krediet alleen vervroegd opeisen als:

• u minstens twee maanden achterstand heeft met een termijn en na een ingebrekestelling nog steeds niet betaalt;
• u uw vaste woonplaats in Nederland heeft verlaten, of redelijkerwijs aan te nemen is dat u dat binnen enkele maanden doet;
• u bent overleden en de kredietverstrekker gegronde reden heeft om aan te nemen dat de verplichtingen niet worden nagekomen;
• u failliet bent verklaard of in de wettelijke schuldsanering (Wsnp) zit.

Een voorwaarde in de kredietovereenkomst die de lening in andere gevallen direct opeisbaar maakt, mag de kredietverstrekker bij consumptief krediet dus niet gebruiken. Krijgt u een ingebrekestelling, neem dan meteen contact op met de kredietverstrekker om een betalingsregeling te bespreken. Een betalingsachterstand wordt bovendien bij het BKR geregistreerd; wat dat betekent, leest u op de pagina over BKR-registratie en coderingen.

Hoe werkt de verjaringstermijn bij leningen?

De verjaringstermijn voor een lening is meestal 5 jaar. Hoe deze termijn precies werkt, hangt af van het type lening. Voor een geldlening van bepaalde tijd begint de verjaringstermijn van 5 jaar te lopen op de dag na de opeisbaarheidsdatum van de vordering, zoals vastgelegd in artikel 3:307 lid 1 BW. Bij een geldlening voor onbepaalde tijd start de termijn van 5 jaar de dag na de mededeling van de uitlener dat hij terugbetaling verlangt; de vordering verjaart in elk geval twintig jaar nadat de uitlener de lening voor het eerst had kunnen opeisen (artikel 3:307 lid 2 BW). Ook voor persoonlijke leningen en doorlopende kredieten geldt een verjaringstermijn van 5 jaar. Bij een onderhandse lening bedraagt de verjaringstermijn eveneens 5 jaar. Niet betaalde rente verjaart apart: vijf jaar na de dag waarop die rente opeisbaar werd (artikel 3:308 BW). De uitlener kan de verjaring stuiten met een schriftelijke aanmaning of mededeling waarin hij zich ondubbelzinnig zijn recht op terugbetaling voorbehoudt (artikel 3:317 BW); daarna begint een nieuwe termijn van vijf jaar.

Welke stappen kunt u nemen als een lening opeisbaar wordt?

Wanneer een lening opeisbaar wordt, betekent dit dat de leninggever de lening direct kan terugvorderen. Dit gebeurt vaak bij wanbetaling of faillissement van de lener. Als u niet op tijd terugbetaalt, kunnen kredietverstrekkers juridische stappen ondernemen. De financier kan dan ook onderpand opeisen en te gelde maken. Het is dan belangrijk om direct contact op te nemen met uw leninggever om de mogelijkheden te bespreken. Kunt u juist eerder terugbetalen, dan leest u op de pagina lening inlossen hoe dat werkt.

Juridische gevolgen van een opeisbare lening

Wanneer een lening opeisbaar wordt, heeft dit serieuze juridische gevolgen. Directe opeisbaarheid betekent dat de leninggever de lening direct terugvordert. De lening wordt direct opeisbaar bij wanbetaling of faillissement van de lener. Ook als de schuldenaar de rente niet tijdig betaalt, kan de schuldeiser de lening opeisbaar stellen. Zelfs bij beslaglegging op roerende of onroerende zaken van de schuldenaar kan de lening opeisbaar worden.

Als u de lening niet kunt terugbetalen, kan de financier het onderpand opeisen en te gelde maken. Bij zakelijke leningen kan niet terugbetalen leiden tot aanspraak op onderpand, persoonlijke bezittingen en privévermogen. In verzuim zijn kan leiden tot overdracht van de lening aan een incassobureau of deurwaarder. Een lener die niet terugbetaalt, kan geconfronteerd worden met een gerechtelijke procedure, waarbij een vordering via de rechter een mogelijke uitkomst is. Voorkom dat u in verzuim raakt; de juridische consequenties zijn aanzienlijk.

Voorbeelden van situaties waarin een lening opeisbaar is

Een lening kan in verschillende situaties opeisbaar worden, vooral wanneer u als lener niet aan de afspraken voldoet. De geldleningsovereenkomst zelf bepaalt de specifieke voorwaarden voor onmiddellijke opeisbaarheid. Een voorbeeld van zo’n overeenkomst beschrijft vaak gedetailleerd de voorwaarden voor directe opeisbaarheid. Voorbeelden van dergelijke situaties zijn wanbetaling of faillissement van de lener. Ook beslaglegging op uw bezittingen kan de lening direct opeisbaar maken. Soms bevat een akte van schuldbekentenis een clausule die de lening direct opeisbaar maakt bij echtscheiding van de kredietnemer. Bij een lening aan een kind kan de schuldbekentenis bepalen (zie ook de modelovereenkomst voor geld lenen aan uw kind) dat de lening direct opeisbaar is bij faillissement, schuldsanering, onder curatele stelling of beslag op het vermogen van het kind. Voor belastingdoeleinden wordt een leningsovereenkomst als direct opeisbaar beschouwd bij een termijn van twee à drie maanden, zoals de Belastingdienst aangeeft.

Is een lening die kan worden afgelost een niet direct opeisbare lening?

Een lening die afgelost kan worden, is niet automatisch een niet-direct opeisbare lening. Dit onderscheid hangt af van de afgesproken wachttermijn na opeising. Een niet-direct opeisbare lening houdt in dat een wachttermijn ervoor zorgt dat het geleende bedrag pas na deze periode hoeft te worden terugbetaald, zoals de Belastingdienst uitlegt. Pas bij een wachttermijn van langer dan drie maanden is een lening letterlijk niet direct opeisbaar. Een leningsovereenkomst met een kortere termijn van twee à drie maanden wordt nog steeds als direct opeisbaar beschouwd.

Een niet direct opeisbare lening kenmerkt zich door een vaste periode voordat deze opeisbaar wordt. Denk aan een lening met een wachttermijn van acht maanden voor daadwerkelijke terugbetaling na opeising. Bij een niet direct opeisbare lening is er geen sprake van een schenking als de rente zakelijk is, dus gelijk aan wat onafhankelijke partijen onder dezelfde voorwaarden zouden afspreken (Kennisgroepen Belastingdienst). Een renteloze lening voldoet daar meestal niet aan. Meer hierover leest u op de pagina geld lenen aan je kind volgens de Belastingdienst. Ongeacht de wachttermijn kan een lening direct opeisbaar worden bij wanbetaling of faillissement van de lener.