Marktconforme rente onderhandse lening: zo bepaal je de juiste rente

Een marktconforme rente bij een onderhandse lening is de rente die een bank of andere geldverstrekker je zou rekenen voor een vergelijkbare lening: hetzelfde bedrag, dezelfde looptijd, dezelfde aflossing en dezelfde zekerheden. Een vast percentage bestaat niet; de Belastingdienst kijkt naar de omstandigheden van jouw lening. Spreek je in 2026 een lagere rente af, dan kan het rentevoordeel als schenking gelden. Leen je voor je eigen woning, dan is een marktconforme rente bovendien een voorwaarde voor renteaftrek.

Op deze pagina lees je hoe je de rente bepaalt, hoe de Belastingdienst toetst en wat een te lage rente kost, met rekenvoorbeelden. Wat een onderhandse lening is en hoe je hem afsluit, staat op een aparte pagina.

Wat is een marktconforme rente?

De Belastingdienst gebruikt twee woorden voor hetzelfde idee. Bij een lening voor de eigen woning moet de rente marktconform zijn: gelijk aan de rente die je zou betalen bij een bank of een andere financiële instelling (Belastingdienst). Voor de schenkbelasting moet de rente zakelijk zijn: het rentepercentage dat onafhankelijke partijen onder dezelfde feiten, omstandigheden en voorwaarden zouden afspreken (kennisgroepstandpunt KG:063:2023:13).

Wat níet als maatstaf telt:

• Een vaste marge van 25%. Een uitspraak van het gerechtshof Amsterdam uit 1988 legde de grens bij een rente die een kwart lager is dan normaal. Volgens de Belastingdienst is die uitspraak achterhaald en geeft ze geen enkel houvast. Voor de renteaftrek zegt de Belastingdienst ook dat je geen rekening mag houden met een opslag van 25% op de rente die in de markt geldt.
• Het box 3-percentage. Het percentage waarmee box 3 rekent voor schulden (in 2026 voorlopig 2,70%) is geen marktrente, en dat gold ook voor het box 3-percentage van eerdere jaren.
• Percentages uit andere wetten. Voor de renteaftrek mag je geen percentages gebruiken uit andere wetten dan die voor de inkomstenbelasting (Belastingdienst, voorbeelden rentepercentages familieleningen). Dat geldt dus ook voor de 6% uit de Successiewet; die telt alleen voor de schenkbelasting bij een lening die direct opeisbaar is (zie hieronder).

Hoe bepaal je de marktconforme rente voor jouw lening?

Je bepaalt de rente in vier stappen.

1. Beschrijf de lening. Noteer het bedrag, de looptijd, de manier van aflossen (annuïtair, lineair of aflossingsvrij), de rentevaste periode, of er zekerheid is (zoals een recht van hypotheek) en waarvoor het geld is.
2. Zoek de rente van een vergelijkbare banklening op de dag dat je de lening afsluit. Welke lening vergelijkbaar is, hangt af van het doel (zie de tabel hieronder).
3. Corrigeer voor de verschillen. Heeft de uitlener geen zekerheid of staat hij achter de bank, dan mag de rente iets hoger zijn dan bij de bank. Zo werkt de inspecteur ook in de voorbeelden van de Belastingdienst.
4. Leg het vast en betaal echt. Zet in de overeenkomst welke rente je afspreekt en hoe je die hebt bepaald. Bewaar bijvoorbeeld een uitdraai van de rentes waarmee je vergeleek, met de datum. Betaal de rente per bank, zodat je kunt aantonen dat die ook echt betaald is.

Welke rol speelt de Belastingdienst?

De Belastingdienst kijkt op drie manieren naar de rente: bij de schenkbelasting, bij de renteaftrek voor je eigen woning en in box 3.

Schenkbelasting bij een te lage rente of geen rente

Hoe de schenking wordt bepaald, hangt ervan af of de uitlener het geld op elk moment kan terugvragen.

• Lening met een vaste looptijd (niet direct opeisbaar): spreek je uit vrijgevigheid een lagere rente af dan de zakelijke rente, dan is het verschil een schenking (KG:063:2023:13).
• Lening die direct opeisbaar is: draagt die geen rente of een rente onder 6%, dan geldt volgens artikel 15 van de Successiewet een fictieve schenking. Het percentage van 6% staat in artikel 10 van het Uitvoeringsbesluit Successiewet 1956. Bij een renteloze lening rekent de Belastingdienst met een schenking van 6% van het geleende bedrag per jaar (KG:063:2023:33).

Een schenking is pas belast boven de vrijstelling. In 2026 mogen ouders hun kind € 6.908 per jaar belastingvrij schenken; voor ieder ander is dat € 2.769 (Belastingdienst). Voor een kind is het tarief daarboven 10% tot € 158.669 en 20% over het meerdere (tarieven schenkbelasting 2026).

Renteaftrek bij een lening voor je eigen woning

Leen je van familie voor de koop, verbouwing of het onderhoud van je eigen woning, dan is de rente alleen aftrekbaar als je aan alle voorwaarden voldoet (Belastingdienst):

• je lost de lening in maximaal 30 jaar annuïtair of lineair af;
• de rente is marktconform;
• je betaalt de rente echt (scheldt de uitlener de rente kwijt, dan vervalt de aftrek);
• jij en de uitlener zijn geen fiscale partners;
• je geeft de gegevens van de lening door in je aangifte inkomstenbelasting (voor leningen vanaf 1 januari 2013).

Een te hoge rente is hier ook een probleem: de inspecteur accepteert alleen een rente die past bij wat een geldverstrekker zou vragen. Meer over deze regels lees je bij onderhandse lening belastingdienst.

Box 3 voor de uitlener en de lener

Voor de uitlener is het uitgeleende geld een bezitting in box 3. In 2026 rekent box 3 voor "beleggingen en andere bezittingen" met een fictief rendement van 6,00%. Voor de lener is de lening een schuld in box 3, behalve als die als eigenwoningschuld in box 1 valt. Schulden tellen mee boven een drempel van € 3.800 per persoon, met een voorlopig fictief percentage van 2,70% (Belastingdienst, box 3 in 2026). Hoe dat voor jou uitpakt, hangt af van je totale vermogen; lees verder bij onderhandse lening belastingdienst box 3.

Rekenvoorbeelden: marktconforme rente bij een onderhandse lening

De voorbeelden hieronder zijn afgerond op centen. Ze laten zien wat het verschil in rente betekent; ze zijn geen fiscaal advies.

Voorbeeld 1: lening van je ouders voor een auto

Je ouders lenen je € 20.000, die je in 60 maanden annuïtair aflost. In september 2026 begint de rente van een persoonlijke lening van € 20.000 in onze rentevergelijking bij ongeveer 7%.

Met 2% betaal je over de hele looptijd € 2.727,60 minder rente. Dat voordeel kan de Belastingdienst als schenking zien, omdat je bij een bank die lagere rente niet had gekregen.

Voorbeeld 2: renteloze lening die direct opeisbaar is

Je ouders lenen je € 150.000 zonder rente en kunnen het geld op elk moment terugvragen. De Belastingdienst rekent dan met een schenking van 6% per jaar: € 9.000. Na de vrijstelling van € 6.908 blijft € 2.092 belast. Tegen 10% is dat € 209,20 schenkbelasting per jaar, als je ouders je dat jaar verder niets schenken.

Bij een renteloze lening van € 100.000 is de schenking € 6.000 per jaar. Die blijft onder de vrijstelling, maar gebruikt hem wel bijna helemaal op.

Voorbeeld 3: familielening voor je eigen woning

Dit voorbeeld komt van de Belastingdienst en gaat uit van de rentes van begin 2023. Kees koopt een woning van € 300.000. Hij leent € 250.000 bij de bank tegen 4% en € 50.000 van zijn ouders tegen 5%, met een rentevaste periode van 10 jaar en zonder recht van hypotheek. Voor een banklening van € 300.000 lag de rente toen tussen 4,3% en 4,8%. Omdat de ouders achter de bank staan, vindt de inspecteur 5% acceptabel.

In een ander voorbeeld lenen ouders € 25.000 voor verduurzaming tegen 6%. Dezelfde lening was bij het Warmtefonds 4,1%. Die 6% keurt de inspecteur af. Reken dus altijd met de rentes van het moment waarop jij de lening afsluit.

De rente in 2026: waar let je op?

De marktrente beweegt. De Europese Centrale Bank heeft haar rentes in juni en in september 2026 verhoogd; sinds 16 september 2026 is de depositorente 2,50% (ECB). Banken passen hun tarieven daar vaak op aan. Een rente die je ouders vorig jaar hadden kunnen afspreken, is dus niet vanzelf de marktconforme rente van nu.

• Leg de datum vast waarop je de rente hebt vergeleken.
• Spreek een rentevaste periode af bij een lange looptijd, en bepaal aan het eind daarvan opnieuw een marktconforme rente.
• Pas je afspraken niet achteraf aan zonder de rente opnieuw te toetsen.

Wat zet je in de leenovereenkomst?

Een schriftelijke overeenkomst laat zien dat het om een lening gaat en niet om een schenking. Zet er in elk geval in:

• wie de lener en de uitlener zijn;
• het bedrag en de datum waarop het geld wordt overgemaakt;
• de rente, hoe je die hebt bepaald en de rentevaste periode;
• de looptijd, het aflossingsschema en de betaaldatum van rente en aflossing;
• of de uitlener het geld op elk moment mag terugvragen;
• wat er gebeurt bij vervroegd aflossen, bij betalingsproblemen en bij overlijden.

Een voorbeeld vind je bij de modelovereenkomst geld lenen aan kind. Leen je een groot bedrag of wil de uitlener een recht van hypotheek, dan gaat dat via de notaris. Wat daarbij komt kijken, lees je bij onderhandse lening ouders aan kind.