Gevolgen van renteverlaging bij de ECB

Een renteverlaging door de Europese Centrale Bank (ECB) maakt lenen voor banken goedkoper, en dat werkt door naar consumenten: de spaarrente daalt meestal, nieuwe leningen en hypotheken met een korte rentevaste periode kunnen goedkoper worden, en aandelen, goud en de wisselkoers van de euro reageren. De ECB bepaalt de beleidsrente voor de landen die de euro gebruiken, met als doel een inflatie van 2% op middellange termijn. Na een reeks verlagingen tussen juni 2024 en juni 2025 heeft de ECB de rente in 2026 weer verhoogd: sinds 16 september 2026 is de depositorente 2,50% (ECB). Dit artikel verscheen eind 2015, toen de rente juist heel laag stond; de uitleg over de gevolgen van een renteverlaging is bijgewerkt.

Hoe ontwikkelde de ECB-rente zich?

De ECB heeft drie officiële rentetarieven. De depositorente is de rente die banken krijgen (of betalen) als zij geld bij de centrale bank stallen; daarmee stuurt de ECB de rente in de markt. De tabel toont een aantal besluiten (ECB):

Vanwaar de lage rente?

Toen dit artikel eind 2015 werd geschreven, had de ECB de rente al jaren verlaagd om de economie na de financiële crisis en de eurocrisis te stimuleren. Banken konden bijna gratis lenen bij de ECB, met als doel dat zij goedkoop krediet zouden geven aan bedrijven en consumenten. De depositorente was zelfs negatief: banken betaalden rente over geld dat zij bij de ECB aanhielden. Sparen werd daardoor minder aantrekkelijk, en dat was ook de bedoeling: de ECB wilde dat er meer werd uitgegeven en geïnvesteerd. Die periode van negatieve rente duurde tot juli 2022. Daarna verhoogde de ECB de rente in korte tijd sterk om de hoge inflatie te bestrijden, tot 4,00% in september 2023.

Verschil tussen de EU en de VS

Eind 2015 liep de economie van de Verenigde Staten voor op die van Europa. De Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve, verhoogde in december 2015 voor het eerst in bijna tien jaar de rente, terwijl de ECB de rente juist verder verlaagde. In het eurogebied bleef de rente nog jaren laag: de eerste verhoging kwam pas in juli 2022. Zo'n verschil in rente tussen twee economieën heeft ook invloed op de wisselkoers: geld stroomt eerder naar het gebied met de hogere rente, waardoor die munt sterker wordt.

Gevolgen van renteverlaging

De economie reageert op een renteverlaging. De verlaging wordt merkbaar bij de aandelenkoersen, de hypotheekrente, de rente op leningen, de wisselkoers, de goudprijs en de spaarrente. Hoe sterk en hoe snel, verschilt per markt: financiële markten lopen vaak vooruit op een verwacht besluit, en banken passen hun tarieven niet allemaal tegelijk aan.

Aandelenkoers

Als de rente omlaag gaat, levert sparen minder op en kunnen bedrijven goedkoper lenen. Dat kan de winst van bedrijven en de waardering van aandelen ondersteunen, waardoor aandelenkoersen vaak positief reageren. Een garantie is dat niet: verlaagt de ECB de rente omdat de economie verzwakt, dan kunnen koersen ook dalen. Leen daarom nooit geld om te beleggen in de verwachting dat de koersen stijgen; lees waarom bij geld lenen voor investeren.

Hypotheekrente

Verlaagt de ECB de rente, dan kan ook de hypotheekrente omlaag gaan, omdat banken goedkoper aan geld komen. De rente op een variabele hypotheek of een korte rentevaste periode volgt de ECB-rente meestal het snelst. De rente voor een lange rentevaste periode, zoals 10 of 20 jaar, hangt vooral af van de kapitaalmarktrente, die al vooruitloopt op wat beleggers van de ECB verwachten. Lagere hypotheekrentes betekenen lagere maandlasten bij een nieuwe hypothecaire lening, maar kunnen ook de huizenprijzen opdrijven.

Rente op persoonlijke leningen en doorlopend krediet

Voor consumptief krediet werkt een renteverlaging anders per leenvorm:

• Persoonlijke lening: de rente staat vast voor de hele looptijd. Een lopende lening wordt dus niet goedkoper, maar nieuwe leningen kunnen dat wel worden. Dan kan het lonen om een persoonlijke lening over te sluiten naar een lagere rente.
• Doorlopend krediet: de rente is variabel. De kredietverstrekker kan die aanpassen, omlaag maar ook omhoog; meer daarover bij wat is een doorlopend krediet.
• Wettelijk maximum: de kredietvergoeding mag niet hoger zijn dan 12% op jaarbasis (de wettelijke rente van 4% plus 8 procentpunt, sinds 1 januari 2026). De wettelijke rente wordt door de overheid vastgesteld en kan per 1 januari en 1 juli wijzigen; een besluit van de ECB verandert dat maximum niet direct.

Wanneer de rente op leningen juist stijgt, leest u bij wanneer gaat de leenrente omhoog. De actuele rentes van kredietverstrekkers ziet u in de rentevergelijking.

Wisselkoers

Een lagere rente in het eurogebied maakt beleggen in euro's minder aantrekkelijk ten opzichte van landen met een hogere rente. Daardoor kan de euro minder waard worden ten opzichte van bijvoorbeeld de dollar. Dat maakt vakanties buiten de eurozone en importproducten duurder, en Europese exportproducten goedkoper.

Goudprijs

Goud levert zelf geen rente op. Als de rente daalt, kost het minder om goud aan te houden in plaats van spaargeld, en daardoor kiezen sommige beleggers eerder voor goud. Een renteverlaging kan de goudprijs zo ondersteunen, en een renteverhoging kan het omgekeerde doen. Maar de goudprijs hangt ook af van andere factoren, zoals onzekerheid in de wereld en de koers van de dollar, dus een vaste regel is het niet.

Spaarrekening

Bij een renteverlaging krijgen banken minder rente over geld dat zij bij de ECB stallen, en kunnen zij goedkoper lenen. Het spaargeld van klanten wordt voor hen dan minder belangrijk als bron van financiering. Banken verlagen daarom meestal de spaarrente, al gebeurt dat niet altijd direct of in dezelfde mate. Bij een renteverhoging gaat het vaak andersom, maar banken verhogen de spaarrente meestal trager dan zij haar verlagen.